57 سال اسارت (جلد چهارم)

مهرنوش کاظمی

جلد چهارم كتاب 57 سال اسارت به قلم علي محمد بشارتي در سال 1385 توسط انتشارات سوره مهر به چاپ رسيده است. 57 سال اسارت مجموعه اي است كه در 10 جلد به تحليل رخدادها و رويدادهاي دوران پهلوي(از سال 1300 تا 1357 ش) پرداخته است. مجلد چهارم آن در شش فصل به تحليل وقايع سالهاي 1342و 1343 از قيام 15 خرداد 1342 تا تبعيد امام خميني به ترکیه  اختصاص دارد. نويسنده كتاب، ابتدا در یک مقدمه اجمالي به زمينه هاي شكل گيري نارضايتي مردم از اقدامات رژيم پهلوي و آغاز نهضت امام خميني در قالب مخالفت با انقلاب سفيد شاه و واقعه 15 خرداد 1342 و سپس مخالفت امام با قانون كاپيتولاسيون و نفوذ سياسي امريكا در طرح و اجراي اقدامات رژيم پهلوي در اين سالها اشاره کرده است.

فصل اول كتاب چگونگي شكل گيري قيام 15 خرداد 1342 را مورد بررسي قرار داده است. پس از مخالفتهاي مكرر امام خميني در ابتداي دهه 40 در برابر اقدامات رژيم شاه، رژيم مسير خفقان و سركوب را در برابر مخالفان و ملت در پيش گرفت  شاه به منظور سركوب روحانيت و حاميان روحانيت در چهارم بهمن 1341 به قم رفت و يكي از بدترين و زشت ترين سخنراني هاي خود را در جوار حرم مطهر حضرت معصومه ايراد نمود. در همان سخنراني بود كه شاه گفت:

"انقلاب بزرگ ملي ما  تا به حال بدون خونريزي وبدون هيچ گونه عكس العمل ناشايسته اي با كمال سرعت پيش روي مي كند. ولي باز يكي دو هفته اي است كه همان طوري كه سرماي زمستان دارد كم مي شود، مي بينيم يا مي شنويم كه بعضيها مثل مارهاي افسرده اي و چون اينها در كثافت خودشان غوطه ور هستند بايد گفت مثل شپشهاي افسرده اي كه دارد كم كم اشعه آفتاب بر آنها مي خورد... فكر مي كنند كه موقع خزيدن در كثافت خودشان دو مرتبه رسيده است... اين عناصر فرومايه با هم فكران خودشان اگر از خواب بيدار نشوند، مشت عدالت چنان مثل صاعقه، در هر لباسي باشند بر سر آنها كوفته خواهد شد كه شايد به آن زندگي ننگين و كثافتشان خاتمه داده شود." (ص41)

حمله ماموران رژيم به مدرسه فيضيه در فروردين 1342  فضا و شرايط  سياسي كشور را ملتهب تر نمود شاه كه نمي توانست خشم و ناراحتي خود را از قدرت گرفتن دوباره روحانيت پنهان كند دست به هر كاري مي زد و در سخنرانيهاي مكرر و متعدد خود ابتدايي ترين ملاحظات اخلاقي و سياسي را رعايت نمي كرد. اين خود نشان دهنده اوج ناكامي او بود.

شاه درحرفهايش در ششم خرداد سال 42 در شهر كرمان به شيوه پادشاهان، به هرزه درآيي و ياوه سرايي پرداخت و مخالفان خود را به باد فحش و ناسزا گرفت و با كمال گستاخي اظهار داشت:

"تمام كساني كه دزد و غارتگرند سر گردنه مي ايستند براي اينكه مال مردم را به يغما ببرند، يا دزد روحي هستند يا افراد بدفكر خبيث بدطينتي هستند كه اصلا با هر اقدام مفيد و خوبي مخالف اند... ولي شما بايد متوجه باشيد اگر اشخاصي به آن زبان آمدند نزد شما و خواستند اين قبيل سم پاشيها را بكنند آنها را از خودتان و حقيقتا مثل يك حيوان نجس اجازه نزديكي به خودتان را ندهيد." (ص39)

لحن سخنراني شاه در قم، آن هم خطاب به روحانيت، بسيار تند بود. به راحتي مي توان فهميد كه شاه براي سركوب مخالفان، دنبال بهانه مي گشت والا از يك شخص مسئول كه اطلاع محدودي از شرايط زمامداري دارد چنين نطقي بسيار بعيد است.

علماي قم با درايت و هشياري، بهانه به دست شاه ندادند. تصميم شاه اين بود كه علما و روحانيت قم را با آن سخنراني تحريك كند. آنها تحريك شوند آن گاه شاه بهانه لازم را براي قتل عام روحانيت بدست آورد و با علماي قم و مردم قم تصفيه حساب كند. اما شاه در رسيدن به اين هدف ناكام ماند. او دست خالي از قم بازگشت ولي سركوب مردم و علما را در دستور كار خود قرار داد.

روزهاي محرم سال 1383 ق به كندي مي گذشت. كم كم عاشورا مي رسيد.

امام خميني در روز عاشوراي سال 1342، كه مطابق باسيزدهم خرداد بود، يعني دو روز مانده به فاجعه 15 خرداد، طي نطقي شديد اللحن و تند و افشا گرانه در مدرسه فيضيه مطالب بسيار مهمي را مطرح كردند. اين نطق كه در سه موضوع مهم: وابستگي شاه به آمريكا، هماهنگي وي با اسرائيل، قدرت دادن دربار به بهاييها خلاصه مي شود، يكي از مهم ترين فرازهاي تاريخ معاصر و يكي از مهم ترين و اثرگذارترين سخنرانيهايى ايشان است.  در اينجا به همه اين موارد به اختصار اشاره مي كنيم:

"اسرا ئيل  نمي خواهد در اين مملكت دانشمند باشد. اسرائيل نمي خواهد در ا ين مملكت قرآن باشد. اسرا ئيل نمي خواهد در اين مملكت علماي دين باشند. اسرائيل نمي خواهد در اين مملكت احكام اسلام باشد. اسرائيل به دست عمال سياه خود مدرسه (فيضيه) را كوبيد. ما را كوبيد. شما ملت را كوبيد. مي خواهد اقتصاد شما را قبضه كند. مي خواهد زراعت و تجارت شما را از بين ببرد. مي خواهد در اين مملكت، ثروتي نباشد. ثروتها را تصاحب كند و به دست عمال خود، چيزهايي كه مانع هستند، چيزهايي كه سد راه هستند، اين سدها را بشكند. قرآن سد راه است، بايد شكسته شود. مدرسه فيضيه سد راه است، بايد خراب شود. طالب علوم دينيه ممكن است بعدها سد راه بشود، بايد از پشت بام بيفتند. بايد سر و دست آنها شكسته شود، براي اينكه اسرائيل به منافع خودش برسد. دولت ما به تبعيت اسرائيل به ما اهانت مي كند."(ص44)

سخنراني امام دستگيري ايشان در 15 خرداد 42 را دربرداشت پس از آن نيز واكنش سريع مردم  اوضاع سلطنت رژيم را متزلزل نمود. این فصل با بیان اشتباهات شاه در بروز این واقعه و اهمیت واقعه 15 خرداد به پایان می رسد.

در فصل دوم با عنوان "بازداشت امام خمینی" به ارزیابی دستگیری امام خمینی و بهانه های  رژيم برای این اقدام پرداخته و پس از آن تفاوتهای دوره رضاخان با محمد رضا پهلوی، تبعید رضاخان و همچنین خرسندی مردم از سقوط رضاخان را بیان می نماید.

"بحران فزاینده در کشور".عنوان فصل سوم است که نویسنده در آن  به تثبیت رهبری روحانیت و قطع ارتباط رژيم با علما  پرداخته است و مسائلی چون بازداشت گسترده علما و ماموریت مشترک شاه و علم، دستگیری وسیع علما وطلاب و تصمیم رژيم به کشتن امام خمینی و اتفاق و اتحاد اثر گذار روحانیت را شرح می دهد.

فصل چهارم با عنوان " آزادی امام خمینی" : به تصمیمات اولیه محمدرضا در محاکمه کردن امام خمینی پرداخته و پی آمد آن موضوعاتی چون عقب نشینی شاه وتصميم به  آزادی امام خمینی از زندان و ترس رژيم از فراگیرتر شدن مبارزه و در پی آن تصمیم رژیم به تبعید امام خمینی، انتقال امام خمینی از بازداشتگاه به پادگان، واکنش تند مردم علیه ادامه بازداشت امام خمینی، آزادی امام از زندان و انتقال ایشان به خانه ای که رژیم از قبل آماده نموده بود، سقوط اسدالله علم و روی کار آمدن دولت حسنعلی منصور و سرانجام آزادی امام از حصر خانگی در فروردین 1343 را مورد بحث قرار داده است.

فصل پنجم به آزادی امام خميني و تداوم مبارزه وي اشاره کرده و اولين حركت ايشان پس از آزادی را بازگو مي نمايد . پس از آن  موضوعاتي چون استيضاح دولت علم، خيانتهاي محمدرضا و ماهيت اصلاحات ارضي را مورد بررسی قرارمی دهد

آخرین فصل کتاب گسترش نفوذ امريكا و تبعيد امام را مورد بحث قرار داده و به موضوعاتي چون اولين سالگرد پانزدهم خرداد، طرح مصونيت امريكائيها در ايران، حمايت گسترده مردم از مبارزه عليه شاه، سخنراني افشاگرانه امام در محكوميت شاه و امريكا، توطئه قطع نفوذ روحانيان، عزل وكلاي مجلس و تبعيد امام به تركيه پرداخته است.

جلد چهارم كتاب 57 سال اسارت با 318 صفحه در 2200 نسخه منتشر شده است که صفحات 317 و 318 آن به فهرست منابع اختصاص دارد.

 
تعداد بازدید: 5346