از تبعید تا پیروزی

رضا امیریان

زندان عناصر انقلابی را پخته تر، آگاه تر و مقاوم تر می کند و تبعید، ندای انقلاب را به نقاط دور و نزدیک می رساند. این سخنان، از زبان مرجعی بیرون آمده که علی رغم سابقه طولانی مبارزات و درجات والای علمی و مذهبی، تا اردیبهشت امسال کتاب جامعی در زمینه زندگی و مبارزات ایشان به چاپ نرسیده بود و با انتشار کتاب « از تبعید تا پیروزی» به همت میرزا باقر علیان نژاد، این مهم به حقیقت پیوست.

آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازی از جمله علمایی است که از ابتدای دهه 1340 و همزمان با شروع نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره)، مبارزات خود علیه رژیم پهلوی را آغاز کرد و در این راه متحمل زندان ها و تبعید های بسیاری شد و از پا ننشست. انتشار مجله درسهایی از مکتب اسلام، انتشار مقالات کوبنده علیه حکومت در روزنامه های کثیر الانتشار و ایراد سخنرانی ها و مصاحبات، از شاخص ترین فعالیت های ایشان علیه حکومت پهلوی بود.

کتاب «از تبعید تا پیروزی» در دو بخش تنظیم شده است؛ بخش نخست با عنوان از تولد تا زمان حاضر  به مرور زندگینامه این فقیه بزرگ می پردازد. نویسنده در توضیح اهمیت این بخش (صفحه 23 – پیش گفتار) به این نکته اشاره می کند که تا کنون زندگینامه مستقل و کاملی، خصوصا درباره مبارزات آیت الله مکارم شیرازی در دوران انقلاب اسلامی به چاپ نرسیده است. از این رو این بخش با استفاده از منابع جامع و معتبری که در آرشیو واحد فرهنگ ناموران معاصر ایران و بانک اطلاعات واحد تدوین تاریخ انقلاب اسلامی حوزه هنری وجود دارند، تهیه گردیده است. علاوه بر اینکه برای تکمیل این زندگینامه، از شصت عنوان کتاب و دوازده عنوان نشریه و چندین سایت اینترنتی، فیش برداری شده است. در پایان کتاب هم، تعدادی سند و ده ها تصویر از آرشیو های اختصاصی آیت الله مکارم شیرازی، واحد تدوین تاریخ انقلاب اسلامی و موسسه اطلاعات به چاپ رسیده اند – که برخی از آنها برای اولین بار منتشر می شوند.

زندگینامه تدوین شده در این اثر، به سیاق دیگر آثار منتشره، مرتب نشده است. این بخش از كتاب 100 صفحه را به خود اختصاص می‌دهد. تولد، دوران نوجوانی و جوانی، فعالیت‌های انقلابی، دستگیری و تبعید و بعد هم پیروزی انقلاب اسلامی بخش‌های تشكیل دهنده این بخش است.

اما سالهای آغازین نهضت امام خمینی، بخش مهمی از زندگینامه آیت الله العظمی مکارم شیرازی را تشکیل می دهند. چرا که اندکی پس از آغاز انتشار مجله درسهایی از مکتب اسلام (آذر 1337)، زمزه های شروع نهضت اسلامی جدید به گوش ایشان رسید. تا آنکه ایشان در همان ماه های آغازین دهه 1340 به این نهضت پیوستند. همانطور که می دانیم انتشار مجله درسهایی از مکتب اسلام در میان مردم، نقش مهمی در آگاهی عامه از اتفاقات نهضت، به ویژه مخالفت های حضرت امام خمینی با لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی داشت. جدا از این موضوع، آیت الله مکارم شیرازی در امور تبلیغی هم فعال بودند و برای سخنرانی به نقاط زیادی از کشور مسافرت کردند. آبادان، قم و تبریز از جمله این شهر ها هستند. سخنرانی ایشان دراجتماع عظیم مردمی روز 10 آبان 1341 در مسجد اعظم قم در مخالفت با لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی، یکی از تاثیر گذار ترین اقدامات جامعه روحانیت در مسیر لغو لایحه بود. (صفحات 31 تا 40)

اولین جریان دستگیری آیت الله العظمی مکارم شیرازی هم به روز عاشورای سال 1383 قمری مصادف با 13 خرداد 1342 باز می گردد که ایشان هم زمان با سخنرانی امام خمینی (ره) در قم، سخنرانی کوبنده ای در مسجد هدات تهران انجام دادند و همین سخنرانی موجبات دستگیری ایشان توسط نیروهای ساواک در شب 15 خرداد را فراهم می کند.(صفحات 44 و 45)

از تبعید تا پیروزی همچنین نگاه دقیقی به روزهای زندان آیت الله مکارم شیرازی، آزادی از زندان و از سر گیری مبارزات و همینطور روزهای تصویب لایحه کاپیتولاسیون و تبعید امام خمینی (ره) انداخته است.  از این وقایع به بعد کتاب وارد خاطرات مربوط به سالهای تبعید و نهایتا پیروزی انقلاب اسلامی می شود تا در بخش های پایانی به گزارش روزهای کنونی زندگی این مرجع عالیقدر و فعالیت های روزانه شان بپردازد. بخش اول با نگاهی به آثار آیت الله العظمی مکارم شیرازی به پایان می رسد.

بخش دوم در بر گیرنده مقالات و مصاحبه‌های ایشان است كه بعد از ماجرای 19 دی ماه سال ۵۷ فیضیه قم، در مجلات و مطبوعات مختلف به ویژه كیهان و اطلاعات نوشته شده‌اند. این بخش شامل یازده مقاله و یادداشت و دو مصاحبه آیت الله مکارم شیرازی است که از روزنامه های کیهان و اطلاعات سال 1357 تهیه شده اند. ابتکاری که نگارنده در این بخش به خرج داده این است که در هر یك از این مقالات ابتدا به واقعه تاریخی مربوطه اشاره‌ای كوتاه شده است تا خواننده با آنچه كه اتفاق افتاده است، آشنا شود و بعد به خواندن مقالات بپردازد. علیان نژاد حتی پا را از این توضیح هم فراتر گذارده و در پیش گفتار کتاب به طور خلاصه تمام وقایع و جریانات منتهی به این یازده مقاله و دو مصاحبه را خلاصه وار شرح می دهد.

نکته دیگری که در باید در مورد این مقالات گفت این است که تمامی این مقالات در دوره رژیم پهلوی نوشته شده اند که نشان از شهامت این مرجع عالی قدر دارد. بخصوص اینکه در برخی از این مقالات، با وجود آنكه در دوران استقرار رژیم طاغوت نوشته شده اند، ایشان به صورت واضح حكومت وقت را تهدید به جهاد اسلامی می‌كنند و مبانی رژیم را زیر سؤال می‌برند. همین نوع فعالیت‌های ایشان سبب می‌شود تا به شهرهای دورافتاده مانند مهاباد و انارك تبعید شوند. معمولاً هم ایشان به جایی تبعید می‌شدند كه به دلیل بعد مسافت، كم  بودن ساكنان آن شهر و یا اصلاً به دلیل اینكه فقط انقلابیون در آن شهر حضور داشتند، امكان تبلیغ برایشان فراهم نمی شد.

منابع و مآخذ، بریده روزنامه ها و اسناد و تصاویر، قسمت های پایانی این کتاب 244 صفحه ای هستند. کتاب از تبعید تا پیروزی هم از جمله کتابهایی است که در بیست و ششمین نمایشگاه کتاب تهران – اردیبهشت ۱۳۹۲ –  توسط انتشارات سوره مهر به خوانندگان معرفی گردید.

 
تعداد بازدید: 5193