مبدا نهضت

رضا امیریان

در آستانه پنجاهمین سالروز قیام پانزده خرداد که به تعبیر امام خمینی (ره) «مبدا انقلاب اسلامی» قلمداد گردید، موسسه خانه کتاب مجموعه ای از مقالات قیام پانزده خرداد را با عنوان «مبدا نهضت» منتشر نموده است. نگارش این كتاب که به همت رحیم نیکبخت میرکوهی و مجتبی سلطانی نژاد گردآوری شده است، در ماههای آخر سال 1391با سفارش مقاله به 100 محقق تاریخ انقلاب اسلامی در سراسر ایران آغاز شد و از این میان، تعداد پنجاه و هشت مقاله برای چاپ در کتاب انتخاب گردیدند.
 
بیشتر نویسندگان این مجموعه مقالات تجربه بیش از ده ‌سال تحقیق در حوزه تاریخ انقلاب را دارند. برخی از آن‌ها شاهدان وقایع آن روز‌ها بود‌‌ه‌اند همچون دكتر جواد منصوری كه در دوره انقلاب و بعد از‌ آن یكی از چهره‌های تاثیر‌گذار بود. سیدهادی خورشاهیان، قاسم تبریزی، رسول جعفریان،‌ ابراهیم ذوالفقاری دیگر محققان صاحب‌نام این حوزه‌اند و در كنار آن‌ها محققان شهرستانی بیشتر در زمینه تاریخ كارشناسی‌ارشد دارند و در حوزه محلی كار می‌كنند انتخاب شده‌اند. بیش از 75 درصد این دو جلد كتاب توسط این نویسندگان تهیه شده است.
در کل می توان گروه پنجاه و دو نفری نویسندگان این مجموعه مقالات را به سه دسته تقسیم کرد: 1- پیش کسوت های تاریخ انقلاب اسلامی، 2- اعضای هیئت علمی دانشگاه ها و 3- محققان و پژوهشگران جوان که اغلب دانش آموخته تاریخ در مقطع کارشناسی ارشد هستند.
تلاش دبیران مجموعه بر این بوده است تا تحقیقات این مجموعه تازه باشند و تمرکز آنها بر روی زوایای مغفول قیام پانزده خرداد باشد که از جمله آنها می توان به نقش و جایگاه شهرها و شخصیت های کمتر مطرح شده و بازتاب و تاثیر قیام پانزده خرداد در شعر و ادبیات خصوصا ادبیات دینی و آئینی اشاره نمود.
«مبدا نهضت» با سخنرانی امام خمینی(ره) در عصر عاشورای 1383 قمری / 13 خرداد 1342 (صفحه 17 کتاب) آغاز می شود و مقالات آن در شش فصل تدوین شده است.
فصل اول، با هفت مقاله، به واقعه 15 خرداد و چگونگی وقوع، ریشه‌های این قیام، ویژگی‌ها و پیامد‌های آن می‌پردازد و نویسندگان متعددی از جمله رسول جعفریان، رحیم نیکبخت، رحیم روحبخش، جواد منصوری، مجتبی سلطانی احمدی، رشید جعفر پور و مصطفی جوان در این عرصه قلم زده اند.
فصل دوم به بررسی نقش احزاب و گروه‌ها اختصاص پیدا كرده است و مواضع احزاب را در قبال قیام 15 خرداد مورد بررسی قرار می‌دهد. در این فصل شش مقاله مطرح شده اند و نقش گروه ها و سازمان هایی همچون پیراهن سیاهان، جبهه ملی، دانشگاه تهران، زنان و عشایر فارس را در این قیام تاریخی مورد پژوهش قرار داده اند.
در فصل سوم یازده مقاله خود نمایی می کنند که نقش علمای برجسته ای همچون آیت الله العظمی حکیم، آیت الله العظمی میلانی، آیت الله ربانی شیرازی، آیت الله سید مصطفی خمینی، آیت الله طالقانی، حجت الاسلام انزابی، حجت الاسلام شهید محمد مقدسیان و حجت الاسلام فلسفی را در قیام 15 خرداد بررسی می کند و در کنار آن به تلاشها و مجاهدات انقلابیونی همچون صادق امانی و مهدی عراقی می پردازد. این فصل با مقاله اسد الله علم و قیام پانزده خرداد به پایان می رسد.
فصل چهارم شامل هشت مقاله در مورد ادبیات و خاطره است و بازتاب قیام 15 خرداد را در شعر و ادبیات مورد بررسی قرار می‌دهد و بخشی هم به خاطرات 15 خرداد اختصاص دارد.
نکته مهم در مقالات مربوط به بخش ادبیات این است که در آنها اشعاری گنجانده شده‌اند كه برای نخستین بار چاپ می‌شود. شعر «روایت منظوم از قیام 15 خرداد»  توسط حجت‌الاسلام سید احمد حسینی همدانی در سال 1342 سروده شد. این مجموعه برای نخستین بار در این كتاب منتشر می‌شود و یكی دیگر از مقالات مهم این مجموعه مربوط به شعر حماسی «عاصم زنجانی» در وصف امام خمینی(ره) است.
کتاب در انتهای فصل چهارم به پایان جلد اول می رسد و جلد دوم، فصل‌های پنجم و ششم را دربرمی‌گیرد. در فصل پنجم «قیام 15 خرداد در سراسر ایران» مورد بررسی قرار گرفته است. در این بخش حدود 21 شهر به تفكیك مورد بررسی قرار گرفته‌اند كه می‌توان به شهر‌‌های اردبیل، کرمانشاه، اهواز، تبریز، ارومیه، خمین، اصفهان، شهرری، مشهد، دزفول، رشت، کرمان، همدان، شیراز، كازرون، سبزوار، جهرم ، ورامین و حتی استان سیستان و بلوچستان اشاره كرد. یكی دیگر از مقالات این بخش نیز که به قلم فاطمه فرهمند نگاشته شده، به طور کلی گستره جغرافیایی قیام 15 خرداد را به خواننده معرفی می نماید. فصل پنجم شامل بیست و دو مقاله می شود. اسناد و مدارك به جای مانده از قیام 15 خرداد نشان می‌دهد در این روز مردم ایران در تمام شهر‌ها به اقدام رژیم پهلوی اعتراض كرد‌ند؛ حتی شهر‌‌های دور افتاده كه مردم به هیات حاكمه تلگراف زدند.
در فصل ششم نیز «تاریخ نگاری و منبع‌شناسی قیام 15 خرداد» و معرفی بخشی از فعالیت‌ها سید حمید روحانی درباره قیام و منبع‌شناسی قیام 15 خرداد در این چارچوب و كلیت كتاب مطرح می‌شود. نکته جالب در مورد بخش آخر این است که یکی از چهار مقاله آن به معرفی پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 42 و فعالیت هایش پرداخته است (صفحه 605) که محتوای آن برگرفته از صفحه معرفی سایت است. کتابشناسی گزیده قیام 15 خرداد، آخرین مبحث مجموعه دو جلدی مبدا نهضت را رقم می زند.
گرچه نمی توان ادعا نمود که این مجموعه به طور جامع و کامل تمام زوایا و مرزهای پانزده خرداد را مورد بررسی قرار داده است، کما اینکه فرصت و امکانی که پیش روی سردبیران و محققان «مبدا نهضت» بود، مجال این کار را نمی داد. اما با این حال، این تلاش گامی موثر در در جهت تکمیل پژوهش های پانزده خرداد محسوب می شود و افق های جدیدی را در این عرصه مطرح می نماید. کتاب «مبدا نهضت» - مجموعه مقالات قیام پانزده خرداد -  در بیست و  ششمین نمایشگاه کتاب (اردیبهشت 1392) رونمایی شد. این کتاب در مجموع دو جلد، 1252 صفحه دارد و خانه کتاب متولی نشر آن است.

 
تعداد بازدید: 5588