یار همیشه همراه: آیت الله سید شهاب الدین مرعشی نجفی

 آیت الله مرعشی نجفی پنجشنبه 20 صفر 1315 /1276 ش در نجف اشرف دیده به جهان گشود. پدرش سید شمس الدین محمود مرعشی از علما و فقهای مبرّز نجف بود که در دانش های گوناگون اسلامی مهارت داشته و به عده ای از مشاهیر فقه و اصول اجازه اجتهاد داده است. وی در تالیف و تصنیف بسیار فعال و پرکار بود.

شهاب الدین دروس مقدماتی را نزد پدر، مرتضی طالقانی و شیخ محمد حسین سدهی اصفهانی آموخت. سید محمدرضا موسوی بحرانی، شیخ محمد حسین شیرازی و سید هبة الدین شهرستانی، استاد دانش در علم انساب و تفسیر قرآن می باشند، سطوح فقه و اصول را از محضر کثیری از علما فرا گرفت، در دروس خارج فقه شاگرد آقا ضیاء الدین عراقی، کاشف الغطاء، عبدالنبی نوری، میر سیدعلی یثربی و شیخ محمدرضا مسجدشاهی بود، در علم کلام هم حوزه درسی محمد جواد بلاغی، شیخ محمد اسماعیل محلاتی و میرزاعلی اکبر یزدی را مغتنم شمرد، وی در 27 سالگی به درجه اجتهاد نایل آمد، مشایخ و اساتید متعددش مقام علمی و فقهی او را ستوده و به ایشان اجازات اجتهاد و روایات داده اند، این اجازات به چهارصد مورد می رسد.

مرعشی در شهریور 1302 از نجف به مشهد رفت و سپس در تهران از محضر علما و فقهای معروف کسب فیض کرد و در بهار 1304 به قم آمد و به امر آیت الله حائری در این شهر ساکن شد و به تدریس مشغول گردید، طی هفتاد سال تدریس فضلای زیادی را پرورش داده که حاج آقا مصطفی خمینی، مطهری، مفتح، سید محمود طالقانی، شهید صدوقی و قاضی طباطبایی از آن جمله اند. ایشان تالیفات زیادی از خود به یادگار نهاده که معروف آنها تعلیقات احقاق الحق، مشجرات آل رسول، طبقات النسابین و شرح و حاشیه بر عمدة الطالب می باشد. خدمات اجتماعی و فرهنگی وی به خصوص در تاسیس مساجد، مدارس و مراکز درمانی قابل توجه است اما معروفترین آنها تاسیس کتابخانه ای است که نه تنها در ایران بلکه در جهان اسلام شهرت فوق العاده ای دارد. وی پس از رحلت آیات سه گانه به عنوان یکی از مراجع شناخته شد و جمع زیادی در ایران و برخی کشورهای اسلامی از او تقلید می کردند.

مرعشی از بدو ورود به قم با امام خمینی آشنا گردید و اولین ارتباطش با ایشان اجازه نامه ای است که در سال 1308 ش برای امام صادر کرده و طی آن او را با القاب و الفاظ علمی و اخلاقی ستوده است، همچنین امام در نماز جماعت وی که در حرم مطهر قم برگزار می شد حضور می یافت و سال ها به مرعشی اقتدا می نمود. همگامی مرعشی نجفی با قیام امام از مخالفت وی با انجمن های ایالتی و ولایتی آغاز شد. مرعشی در این ماجرا همگام با امام و سایر علما و مراجع شدیدترین اعلامیه ها و تلگراف های اعتراض آمیز را صادر کرد و سخنرانی های مهمی نیز ایراد فرموده اند و همواره در تهییج و آگاه ساختن ملت مسلمان ایران، حضوری فعال و موثر داشته اند. ایشان عملاٌ در کانون مبارزات حق طلبانه قرار گرفت، تلاش دوماهه علما حرکت مزبور را خنثی کرد و مرعشی با صدور اطلاعیه ای از عموم طبقات که در این اتحاد بزرگ نقش داشتند تشکر کرد.

پس از شکست رژیم در برنامه فوق، شاه وارد میدان شد و از مردم خواست تا طی یک انتخابات عمومی  به لوایح ششگانه اش، رای  دهند، امام خمینی حساسیت این ترفند را درک کرد و بلافاصله از مراجع طراز اول، از جمله مرعشی برای جلسه تبادل نظر دعوت نمود تا با اتخاذ مواضع مشترک این نقشه را خنثی کنند، مرعشی مراتب اعتراض خود را درباره غیر شرعی بودن انتخابات، به دستگاه ستم تذکر داد و از رژیم خواست از اجرایش صرف نظر کند. در ادامه این سیاست امام با اعلام عزا در نوروز 1342 از مراجع خواست که این موضوع را مورد توجه قرار دهند، رژیم در عکس العملی جنون آمیز فاجعه کشتار فیضیه را به وجود آورد، مرعشی از تهدید های حکومت وقت نهراسید و با شجاعت در مقابل جنایتکاران ایستاد و در اطلاعیه ای به افشاگری علیه رژیم پرداخت.

 همراه با اوج گیری مبارزات مردم علیه استبداد و استعمار، به رهبری امام خمینی که نقطه عطف آن قیام 15 خرداد 1342 بود و همگام با سخنرای ها و اعلامیه های امام خمینی، مرعشی به عنوان یکی از پایه های مقاومت درآمد و در این حادثه از امام به دفاع پرداخت و به دستگیری وی اعتراض کرد. او با سخنرانی ها و بیانیه های شدید اللحن خواستار آزادی علما و به خصوص امام گردید.

معظم له نخستین فرد از مراجع عظام بود که از همان ساعت های اولیه، به صحن مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) مشرف شد و در مقابل ایوان آینه مستقر گشت؛ آنگاه دیگر مراجع و نیز آیت الله حاج آقا مصطفی خمینی حضور یافتند.

همان روز تنها مرجعی که در مورد دستگیری حضرت امام خمینی(ره) بیانیه صادر کرد، شخص ایشان بود. این همراهی و همگامی در دیگر مقاطع نیز از سوی ایشان ادامه و استمرار یافته است.

هنگام دستگیری و تبعید امام به ترکیه و سپس به عراق ایشان به محض اطلاع یافتن از محل تبعید امام، با ارسال تلگرافی سیاسی، در چند جمله کوتاه، امام را از اوضاع و احوال کشور مطلع نمود و نیز هوشمندانه، با ارسال تلگرافی دیگر خطاب به مراجع نجف اشرف، احتمال عدم پذیرش امام را از سوی آنان، برطرف کرد و از آنها خواست که با رهبر قیام همدردی کنند و به طور شایسته ای از او استقبال نمایند. با همه خطر هایی که از سوی رژیم وجود داشت، فرزند ایشان حضرت آیت الله حاج آقا مصطفی خمینی را جهت تبادل نظر و اتخاذ تصمیمی واحد به منزلشان دعوت نمودند که با اطلاع ماموران رژیم از حضور ایشان در بیت معظم له و اقدام آنان برای بازداشت وی، و ممانعت حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره) از دستگیری ایشان در منزل خود، مورد ضرب و شتم ماموران قرار گرفت؛ مکاتبات ایشان با امام در چنین ایامی بیانگر صمیمیت و همدلی تنگاتنگ بین ایشان و امام است، نخستین نماینده ای که از سوی مراجع عظام برای دیدار از امام خمینی (ره) وارد عراق شد، فرزند برومند و شایسته ایشان حضرت حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمود مرعشی نجفی بودند که به نمایندگی از سوی پدر بزرگوارشان وارد آن کشور شده و در شهر کربلا به حضور امام رسیده و در کنار و همراه ایشان به نجف اشرف مشرف شده و پس از یک ماه توقف در آن شهر، هنگام بازگشت به وطن، به وسیله ساواک دستگیر نیز شده اند. ایشان در تمام سالیان شکل گیری نهضت، همچون مشاوری امین پا به پای پدر در صحنه ها حاضر شده و رابط انتقال دیدگاه ها و نظرات پدر با امام و بالعکس بود و همواره مورد لطف امام قرار داشته و حتی گاه خود مستقیم مورد خطاب نامه های حضرت امام می شده اند. در خلال سال های 1342 تا 1356 که سیر مبارزات مخفیانه و زیرزمینی بود، مرعشی تکیه گاه مبارزانی شد که هر کدامشان پناهگاه هزاران نفر از اقشار مردم بودند. وی از دی 1356 با ایراد سخنرانی، انتشار اعلامیه و اعلام مواضع به مقاومت های مردم شور و نشاط بخشید. او در زمان انتقال امام به فرانسه برای رئیس جمهور وقت فرانسه تلگرافی ارسال نمود و هشدار داد هرگونه گزندی به رهبر انقلاب، با واکنش همه مسلمانان و ایرانیان همراه خواهد بود.در ایام مراجعه امام به وطن نامه ای به ایشان نوشت و مسئولیت هدایت مستقیم همه مردم را به وی سپرد و خود را تابع اهداف معظم له دانست و در ماجرای بیماری امام شخصاٌ به ملاقات ایشان رفت و با برپایی مجالس دعا و نیاش برای سلامتی امام، اوج محبت خود را آشکار ساخت.

امام خمینی در جواب تلگراف ها و نامه های مرعشی که به مناسبت های گوناگون از زمان شروع نهضت تا استقرار نظام جمهوری اسلامی، خطاب به ایشان، فرستاده، به تکریم و حفظ حرمت این مرجع بیدار و طول عمر، سلامتی و تداوم برکت وجودش را برای خدمت به اسلام و مسلمانان از خداوند متعال خواسته است و از ایشان تقاضا کرده، وی را از دعای خیر فراموش نکند و افزوده است امید است مسلمین از ارشاد ها و راهنمایی های مرعشی بهره برند و یک بار که مرعشی دچار کسالتی شده بود، امام گفت امیدوار است که ایشان سلامتی را بازیابند که این روابط تا واپسین روزهای زندگی آنان استمرار داشته است.

فرزند برومند امام خمینی (ره) حضرت آیت الله مجاهد حاج آقا مصطفی خمینی (ره) که دوستی عمیقی بین ایشان و حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره) وجود داشت و پیوسته مکاتبات فراوانی با معظم له می نمود، بارها در نامه های ارسالی برای ایشان همراهی و حسن نیت وی را نسبت به حضرت امام (ره) ستوده است.

از دی ماه 1356 که آغاز فصلی تازه در مبارزات بود، مجدداٌ حضور معظم له علنی شد و با ایراد سخنرانی، انتشار اعلامیه و بیانیه و اعلان موضعی آشکار، شوری مضاعف در صفوف مبارزان پدید آورد.

در سال 57 ش که مبارزات مردم به اوج خود رسید و تمام کشور صحنه اعتراض مردم شد، از هر فرصتی که پیش می آمد، استفاده می کرد تا مراتب رضایت خداوند را از این حرکت مردمی به اطلاع رسانده و بدین وسیله، شعله های تظاهرات و اعتصابات را پرفروغ تر نماید.

این پیر عارف و سیاستمدار، پس از پیروزی انقلاب و استقرار آن و در تمام لحظات آن رویداد دوشادوش امام و امت حرکت کرد. در اولین قدم، نخست وزیر منصوب امام را تایید کرد؛ پس از آن؛ به صراحت از مردم خواست که به نظام جمهوری اسلامی رای مثبت بدهند؛ در ادامه، تمام بند- بند قانون اساسی را مورد نقد و بررسی قرار داده و پس از تایید آن، از مردم درخواست نمود که به آن رای دهند.

امام طی نامه ای به نخست وزیر وقت در 24 اسفند 1367 ضمن اشاره به کم نظیر بودن کتابخانه مرعشی و منحصر بودن منابع غنی در مورد فرهنگ اسلام و ایران، ایشان را موظف نموده است تا بنایی در خور اسلام و انقلاب و محیطی برای مشتاقان کتاب، احداث نماید. آیت الله مرعشی در چهارشنبه هفتم صفر 1411/هفتم شهریور 1369 در 96 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد . پیکرش را پس از تشیعی باشکوه، در کتابخانه اش دفن نمودند.

مرجع فرهنگیان(یادمان حضرت آیت الله العظمی علامه سید شهاب الدین مرعشی نجفی (ره))، به کوشش سید محمود مرعشی نجفی، کتابخانه بزرگ حضرت آیت الله مرعشی نجفی رحمة الله، 1388 ،ج اول
 
تعداد بازدید: 3624