مقالات
محرم 1342 در قم
رقیه کمانی
تاریخ معاصر ایران شاهد نقش تأثیرگذار و سازنده ماه محرم در جنبشهای مردمی است. نمونه کامل بروز و ظهور این تأثیر را در انقلاب اسلامی مشاهده میکنیم.
شهر قم به دلیل وجود حوزه علمیه و مراجع بزرگی چون امام خمینی(ره) مرکزیت نهضت اسلامی را بر عهده گرفت. پس از فوت آیتالله العظمی بروجردی، امام خمینی(ره) در صدر مخالفان طرحهای در دست اقدام حکومت پهلوی و آمریکا قرار گرفت. ایشان به عنوان یک رهبر دینی با آگاهی از قابلیتهای تشکلهای دینی که توسط خود مردم اداره میشدند و با استفاده به جا و مناسب از فرصتهای وعظ و سخنرانی و آگاهسازی مردم از طریق منبرها در فعالیتهای مذهبی، به مبارزه با رژیم پهلوی پرداخت.
چند ماه قبل از محرم 1383 قمری (خرداد 1342 شمسی) طرح انقلاب سفید در یک رفراندوم نمایشی به تصویب رسید. امام خمینی(ره) در مخالفت خود با این طرح نوروز سال 1342 را عزای عمومی اعلام کردند. با حلول سال جدید نیروهای نظامی که از قبل در قم مستقر بودند، در دوم فروردین 1342 مجالس سوگواری شهر قم به ویژه مدرسه فیضیه را به طرز وحشیانهای برهم زدند و به کشتار طلاب پرداختند.
علما و روحانیون تهران طی نامهای به امام خمینی(ره) فاجعه مدرسه فیضیه را به ایشان تسلیت گفتند. ایشان در پاسخ تسلیت علما حمله نیروهای حکومت پهلوی به فیضیه را تجدید «خاطرات مغول» ارزیابی کردند و دولت اسدالله علم را مورد سرزنش قرار دادند.
حوزه علمیه پس از فاجعه فیضیه به مدت چهل روز تعطیل شد. امام خمینی(ره) به مناسبت اربعین شهادت طلاب فیضیه و بازگشایی مجدد حوزه، طی سخنانی شاه، عوامل رژیم پهلوی، اسرائیل و آمریکا را مورد حمله قرار دادند و از علما و مردم خواستند که در مقابل ستمهای رژیم پهلوی ساکت ننشینند. ایشان قبل از محرم 1383 هم از وعاظ و روحانیون سراسر کشور خواستند در منبرهای خود سیاستهای ضد اسلامی شاه را مورد انتقاد قرار دهند و از هفتم محرم روضه فیضیه بخوانند.
با آغاز ماه محرم، امام خمینی(ره) ضمن برگزاری روضهخوانی در منزل خود، هر شب به یکی از مجالس عزاداری در محلههای قم میرفتند. وقتی امام به محلهای وارد میشدند، در آن محله شور عجیبی برپا میشد. در روز ششم محرم (9 خرداد 1342) دولت وقت قصد داشت تا خرابیهای مدرسه فیضیه را تعمیر کند. امام خمینی(ره) با این اقدام مخالفت کردند. روز بعد مراجع تقلید قم برای مرمت مدرسه فیضیه شماره حسابی اعلام کردند تا مردم در بازسازی مدرسه کمک کنند. امام خمینی(ره) نیز ضمن تشکر از سخنرانیهای حجتالاسلام محمد تقی فلسفی در مسجد آذربایجانیهای تهران، از او خواستند مردم را برای واریز کمکهای نقدی برای تعمیر مدرسه فیضیه تشویق نمایند.
در نهم محرم 1383 ( 12 خرداد 1342) آیتالله سید علی خامنهای، طبق گزارش شهربانی بیرجند به علت سخنرانی درباره وقایع قم دستگیر میشوند. ایشان از جمله روحانیون انقلابی بودند که از سوی امام خمینی(ره) برای دعوت مردم به فعالیتهای دینی و انقلابی به بیرجند اعزام شده بودند.
در ایام محرم امام گفته بودند که میخواهند روز عاشورا به فیضیه بروند و سخنرانی کنند. اطرافیان ایشان نیز برای تدارک این برنامه به شهرهای تهران، کاشان و اراک و شهرهای اطراف قم اطلاع داده بودند و جمعیت زیادی به قم آمدند.
روز عاشورای حسینی (13 خرداد 1342) مردم در قم عزاداری پرشور و بسیار وسیعی رابرگزار کردند. امام خمینی(ره) در عصر روز عاشورا به فیضیه آمدند و در جایگاهی که قبلا برایشان فراهم کرده بودند نشستند. قبل از ایشان حجتالاسلام مروارید سخنرانی کرد. وی گزارش راهپیمایی بزرگ عاشورای تهران را ارائه داد و پس از آن امام خمینی(ره) سخنان تاریخی وکوبنده خود را علیه شاه، اسرائیل و آمریکا ایراد کردند. مردم از سخنرانی امام خوشحال و شادمان بودند. پس از حمله ماموران رژیم به فیضیه، سخنرانی امام یک پیروزی بزرگ محسوب شد. (1)
حکومت پهلوی که وحشتزده شده بود تصمیم گرفت برای خاتمه دادن به قیام مردمی، امام خمینی(ره) و روحانیان مبارز را دستگیر کند. به همین منظور در نیمه شب دوازدهم محرم (3 صبح 15 خرداد) مأموران ساواک، منزل امام را محاصره کردند و سپس داخل منزل شده به جستوجوی ایشان پرداختند. در همین هنگام امام که در منزل فرزندشان استراحت میکردند از خانه بیرون آمدند و خود را معرفی کردند. مأموران ایشان را دستگیر و به سرعت به تهران و باشگاه افسران منتقل کردند.
خبر دستگیری امام خمینی(ره) به سرعت در شهر پخش شد و مردم به خیابانها ریخته و علیه شاه تظاهرات کردند. قم یکپارچه تعطیل شد. مردم در حرم حضرت معصومه (س) جمع شدند و آیتالله سید مصطفی خمینی برای مردم سخنرانی کرد. مأموران رژیم به متفرق کردن مردم پرداختند. اما با مقاومت مردم روبهرو شدند و تیراندازی را آغاز کردند و عدهای از مردم شهید و زخمی شدند.
خبر دستگیری امام خمینی(ره) به سرعت به شهرهای تهران، مشهد، شیراز، ورامین و... رسید و همزمان شهرهای سراسر ایران به صحنه درگیری گسترده مردم با رژیم شاه تبدیل شد. در همین روز آیتالله نجفی مرعشی اعلامیهای صادر کرد به این مضمون: «مادامی که ایشان [امام خمینی]را صحیح و سالم به دست ما ندهند ما دست از اقدام برنمیداریم.»
روز 13 محرم 1383 ( 16 خرداد 1342) در اکثر شهرهای ایران از جمله قم، تهران و شیراز حکومت نظامی اعلام شد. در این روز علمای عظام قم از جمله سیداحمد خوانساری، گلپایگانی و... اعلامیههای جداگانهای به حمایت از امام خمینی(ره) صادر کردند.(2)
در همین روز امام خمینی(ره) از باشگاه افسران به زندان قصر منتقل شدند و تا نوروز 1343 که آزاد شده و به قم بازگشتند؛ در حصر خانگی به سر میبردند.
پینوشتها:
1. روزشمار انقلاب اسلامی در قم 1341- 1357، تدوین مقداد توانانیا، حسین آقاجانی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1387، صص 55- 56
2. کرباسچی، غلامرضا، تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، صص 298 – 296.
تعداد بازدید: 2930
آرشیو مقالات
جدیدترین مطالب
پربازدیدها
