شاه مأمور بود انقلاب سفید را به هر قیمتی اجرا کند

یکی از تصمیم‌های حکومت پهلوی در دهه 1340 که موجب اعتراض مردم و جامعه روحانیت شد، به نام انقلاب سفید مطرح شد. اصول این موضوع شامل شش بند و لایحه و عبارت بودند از: الغاء رژیم ارباب و رعیتی با تصویب اصلاحات ارضی، ملی کردن جنگل‌ها در سراسر کشور، فروش سهام کارخانه‌های دولتی به عنوان پشتوانه اصلاحات ارضی، سهیم کردن کارگران در منافع کارگاه‌های تولیدی و صنعتی، اصلاح قانون انتخابات، ایجاد سپاه ‌دانش برای تسهیل اجرای قانون تعلیمات عمومی و اجباری.(1) این اصول ششگانه را محمدرضا پهلوی در روز نوزدهم دیماه 1341 در اجتماع قریب 4500 نفر از دهقانان و روستاییان که در استادیوم محمدرضا پهلوی سابق (مجموعه ورزشی شهید کشوری کنونی) گرد هم آمده بودند، مطرح کرد. این گردهمایی به ابتکار اسدالله علم، نخست‌وزیر وقت و با مدیریت حسن ارسنجانی، وزیر کشاورزی وقت و با عنوان ایجاد شرکت‌های تعاونی روستایی‌ انجام شد.

روشنگری امام خمینی(ره) درباره کشف حجاب رضاخانی

پوشش و حجاب، در مقاطع تاریخی مختلف ایران – حتی در دوران حکومت‌های پیش از اسلام- با شکل‌های مختلف در بین زنان و مردان وجود داشته و با ورود دین اسلام به ایران، به صورت جدی‌تر مورد توجه و احترام مردم قرار گرفته است. با قدرت گرفتن صفویان و رسمیت مذهب شیعه، پیروی از شعائر اسلام پررنگ‌تر شده و حجاب زنان تا دوران قاجار، به چادر قاجاری و پوشیه‌های سفید – که به نوعی نماد حجاب در دوران قاجار است – تغییر پیدا می‌کند. اما با روی کار آمدن سلطنت پهلوی و به قدرت رسیدن رضاخان، شرایط کشف حجاب فراهم می‌شود. رضاخان در آغاز سلطنت، راه خدعه را در پیش گرفت و پای پیاده همراه با دسته‌های عزاداری برای امام حسین(ع) حرکت می‌کرد، اما به تدریج، همه اعتقادات دینی خود را کنار گذاشت و کار به جایی رسید که پس از تغییر دادن لباس و کلاه، مجالس عزاداری را محدود و حجاب را ممنوع کرد.

هدف ساواک از دستگیری آیت‌الله سید مصطفی خمینی در دی 1343 چه بود؟

از حوادث مهم و خبرساز سال 1343 تبعید امام خمینی(ره) به ترکیه و دستگیری فرزندشان آیت‌الله مصطفی خمینی در روز 13 آبان بود که به دنبال سخنرانی امام در روز 4 آبان 1343 علیه تصویب لایحه مصونیت قضایی اتباع آمریکا صورت گرفت. پس از این سخنرانی، صبح روز سیزده آبان، نیروهای کماندو به منزل امام ریختند و ایشان را دستگیر و به تهران و سپس به آنکارا منتقل کردند. ساعت 10 صبح همان روز نیز در حالی که حاج آقا مصطفی به دعوت آیت‌الله مرعشی نجفی به خانه او رفته بود، به جرم اینکه مشغول تحریک و ترغیب صاحبان دکاکین برای تعطیل کردن بازار بوده دستگیر و به شهربانی قم و سپس به سازمان اطلاعات و امنیت تهران منتقل شد. حاج آقا مصطفی را ساعت ده شب همان روز به زندان قزل‌قلعه منتقل کردند.

یاد یار قیام 15 خرداد؛ شیخ حسین خندق‌آبادی

شیخ حسین خندق‌آبادی (1345 – 1296 ش) از سخنرانان و وعاظ تهران، پس از اتمام تحصیلات در حوزه علمیه قم به تهران بازگشت و مشغول تبلیغ دین شد. به دلیل فعالیت‌های سیاسی بارها مورد تعقیب و اذیت ساواک قرار گرفت و بازداشت شد. پس از سکته مغزی از سوی پزشک معالج، از ادامه وعظ منع شد، ولی به خاطر احساس مسئولیت و انجام وظیفه باز هم به کار خویش ادامه داد و سرانجام در شب 21 رمضان، در مراسم شب قدر، در دی ماه 1345 چشم از جهان فرو بست. طبق اسناد و مدارک موجود از زندگی این خطیب، نکاتی وجود داشت که ساواک را حساس می‌کرد. به همین دلیل پس از درگذشت او، ساواک از تشییع جنازه وی ممانعت کرد، ولی مردم پیکر او را از روی آمبولانس عبور دادند و آن را تشییع کردند. تشییع جنازه حجت‌الاسلام‌والمسلمین خندق‌آبادی به تظاهراتی علیه حکومت پهلوی تبدیل شد که مهم‌ترین دلایل آن، وعظ انقلابی او و مبارزات قبل و بعد از قیام پانزده خرداد 1342 بود. در تشييع جنازه، تشييع‌کنندگان شعار مي‌دادند: «رفت ز دار دنيا حجت‌الاسلام ما/ خميني بت‌شکن برس به فرياد ما».

تبعید آیت‌الله سید مصطفی خمینی در پی تبعید امام(ره)

آیت‌الله سید مصطفی خمینی، فرزند ارشد امام خمینی(ره) در نبود پدر، به ویژه در زمان بازداشت امام در تهران، رابط ایشان با مردم بود و فرمان‌های امام را به حامیان نهضت اسلامی می‌رساند. در همین رابطه ساواک گزارش می‌دهد: «پسر آیت‌الله خمینی با افراد متنفذ و مخالف دولت [حکومت پهلوی] در تماس می‌باشد، چون مشارالیه می‌تواند با پدرش ملاقات نماید، از این لحاظ رابط بین پدرش و افراد مخالف دولت است.» به دلیل همین پیوند و نزدیکی، ساواک آیت‌الله سید مصطفی خمینی را تحت کنترل داشت و رفتارش را رصد می‌کرد.

آیت‌الله غفاری، مرد همیشه مبارز سال‌های نهضت امام(ره)

آیت‌الله غفاری در سال‌ 1335 با دستور امام خمینی(ره) به تهران آمد و به فعالیت‌های اجتماعی و مذهبی مشغول شد. فعالیت‌های خود را در مسجد الهادی، واقع در خیابان تهران‌نو، متمرکز ساخت و به مقابله با مراکز فساد در تهران پرداخت. خرداد ماه 1342 آیت‌الله غفاری از پیشقراولان مبارزه بود، به گونه‌ای که در شب 12 محرم، مقارن با شب 15 خرداد 1342 ماموران حکومت پهلوی او را دستگیر و به زندان می‌برند. در این مقطع زمانی علما و روحانیونی که با نهضت 15 خرداد همگام بودند، دستگیر شده و در زندان شهربانی مورد بازجویی قرار می‌گیرند.

صراحت امام خمینی (ره) با نخست‌وزیر پهلوی دوم

علی امینی برای ثبات کابینه‌اش به جلب نظر روحانیون می‌پرداخت. از جمله اقدام وی برای این امر باید به سفرش به قم در اول دی ماه 1340 ه.ش اشاره کرد که مصادف با روز میلاد مولای متقیان حضرت علی(ع) بود. وی بدون اطلاع قبلی به دیدار مراجع مهم و علمای طراز اول رفت. امینی که به دیدار روحانیون برجسته‌ای از جمله امام خمینی(ره)، آیت‌الله گلپایگانی و آیت‌الله نجفی مرعشی رفت، پیرامون مسائل وقت کشور مذاکراتی را انجام داد. که صورت دقیق این مذاکرات در روزنامه ندای حق در آن زمان منتشر شد. امام خمینی(ره) در این دیدار به نکات مهمی اشاره کردند که بیشتر جنبه اقتصادی و اجتماعی داشت و البته این گفته‌ها در برهه‌ای بیان شدند که وضعیت معیشتی مردم بخصوص روستائیان صورت مناسبی نداشت. امام خمینی(ره) با امینی از سنگینی مسئولیت مقام نخست‌وزیری سخن گفتند تا امینی در مسیر آن به فکر خیانت به مردم نیفتد و از وی خواستند آنقدر خدمت نشان دهد که در پیشگاه خداوند و وجدان، مسئول نباشد.

منبر‌های پرشور حجت‌الاسلام فلسفی و اولین استیضاح ملی در سال 1342

حجت‌الاسلام محمدتقی فلسفی (دهم ربیع‌الاول 1326 ه.ق ـ 27 آذر 1377 ه.ش) از وعاظ برجسته و مشهور معاصر ایران بود که از نوجوانی به منبری شدن علاقه‌مند شد. برای اولین بار در مسجد فیلسوف بر منبر رفت و دیری نپایید که خطیبی توانا شد و نام و آوازه‌اش در تهران پیچید. حجت‌الاسلام فلسفی از برنامه‌های دولت و دولت‌مردان حکومت پهلوی و وابستگان به غرب و شرق به شدت و بدون پروا انتقاد می‌کرد و این را بهترین و مؤثرترین شیوه مبارزه علیه حکومت می‌دانست. او همواره از حکومت پهلوی و احزاب سیاسی به خاطر رعایت نکردن قوانین و ضوابط اسلامی انتقاد می‌کرد و بارها به خاطر این انتقادها دستگیر یا ممنوع‌المنبر شدند.

مردی با سخنرانی‌های آتشین؛ نگاهی به فعالیت‌های سیاسی آیت‌الله دستغیب (در فاصله سال‌های 43- 1341)

اگر بخواهیم از چند روحانی نام ببریم که نامشان با شروع نهضت امام خمینی(ره) گره خورده، بدون تردید یکی از آنها سیدعبدالحسین دستغیب است. آیت‌الله دستغیب که در شب عاشورای سال 1292 ش. در خانواده‌ای اصیل در شیراز به دنیا آمد خیلی زود در همان شیراز سراغ دروس حوزوی رفت. وقتی 17- 18 سال بیشتر نداشت، به امامت جماعت مسجدی در یکی از محله‌های شهر خود رسید. مبارزات سیاسی آیت‌الله هم خیلی زود شروع شد. در سال 1314 پس از فشار رژیم رضاشاهی برای خلع لباس روحانیت و بارها امتناع آیت‌الله از زیر بار رفتن، در نهایت وقتی مهلت 24 ساعته‌ای به وی داده شد تا از لباس روحانیت درآید، چاره را در ترک دیار دید.

شکست دولت عَلَم، پیشروی روحانیت و مردم

اواسط مهرماه 1341 لایحه‌ای توسط دولت اسدالله علم، نخست‌وزیر وقت، به تصویب رسید که در شکل‌گیری حرکت انقلابی مردم در 15 خرداد 1342 نقشی تأثیرگذار داشت و آن لایحۀ انجمن‌های ایالتی و ولایتی بود. این لایحه 86 ماده داشت و در اجرای اصول 29، 90، 91، 92 و 93 متمم قانون اساسی برای سپردن کارهای هر استان و شهرستان به دست مردم تدوین شده بود. در این لایحه مفادی گنجانده شده بود که اعتراض علما را در پی داشت؛ طبق قانون اساسی کاندیداها و منتخبین باید مسلمان باشند، ولی در این تصویب‌نامه قید اسلام و مسلمان بودن را لغو کرده بودند؛ در دادگاه‌ها و هنگام اشتغال به کارهای نظامی باید مردم به قرآن قسم داده می‌شدند، اما در این تصویب‌نامه به جای قرآن، کتاب آسمانی آمده بود تا افراد بتوانند به تورات، انجیل و کتاب‌های فرق مختلف هم سوگند یاد کنند؛ به زنان حق رای دادن، وکیل و سناتور شدن و دخالت در کارهای سیاسی دیگر داده شده بود