پاسخ آیت‌الله کمالوند خرم‌آبادی به شاه در کاخ چه بود؟

این نوشتار به روزی برمی گردد که آیت‌الله کمالوند خرم‌آبادی‌ برای‌ ملاقات‌ شاه‌ و انتقال‌ صریح‌ خواسته‌های‌ روحانیون‌ به‌ تهران‌ رفت‌ و در این دیدار به انتقاد‌های شاه به علمای شیعه پاسخ داد. البته در ابتدا نگاهی می اندازیم به زندگی نامه و رشادت ها و مجاهدت های این عالم ربانی. بخصوص اینکه ایشان بین سالهای 1320 تا 1344، فعالیت های انقلابی بسیار زیادی را در کنار مجاهدینی همچون نواب صفوی و آیت الله کاشانی انجام داده بودند.

حسنعلی منصور ترور شد

در روز ۱ بهمن ۱۳۴۳ حسنعلی منصور، نخست‌‌وزیر وقت ایران در مقابل مجلس شورای ملی توسط محمد بخارایی، از اعضای هیات‌های مؤتلفه اسلامی ترور شد. او که متولد 1302 شمسی بود و رجبعلی منصور (وزیر و نخست‌وزیر معروف عصر پهلوی) و مادرش دختر حسن رییس ظهیرالملک (حکمران و دولتمرد عصر قاجار و پهلوی) بود. پدر او ملقب به منصورالملک در آخرین ماه‌های سلطنت رضاشاه به صدارت رسید و در دوران محمدرضا پهلوی هم در رأس دولت قرار گرفت

بررسی نقش ائتلاف طبقات اجتماعی در پیروزی انقلاب اسلامی ایران

علل وقوع و پیروزی انقلاب اسلامی ایران تا کنون از زوایای متنوعی مورد تجزیه و تحلیل واقع شده است. یکی از این رویکردها، تبیین انقلاب اسلامی از زاویه جامعه‌شناختی و تحلیل آن بر اساس چگونگی نقش و کارکرد طبقات اجتماعی است. بر همین اساس برخی از صاحب‌نظران معتقدند پیروزی انقلاب اسلامی، حاصل ائتلاف طبقات اجتماعی موجود در جامعه آن روز ایران علیه رژیم شاه بوده است. هدف اساسی این مقاله بازخوانی مجدد این گزاره و پی‌جویی دلایل وقوع ائتلاف مذکور می‌باشد. در این مقاله طبقات اجتماعی در عصر پهلوی دوم، به طبقات بالا، متوسط و پایین تقسیم شده‌اند و کوشش می‌شود تا به این سؤال پاسخ داده شود که چه رابطه‌ای بین سیاست‌های شاه و مخالفت طبقات مختلف جامعه با رژیم وی وجود داشته است.

15 خرداد؛ نقطه آغازین انقلاب اسلامی

امام خمینی قیام 15 خرداد 1342 خورشیدی را منشأ، مبدأ و نقطه آغازین انقلاب عنوان کردند، زیرا این خیزش تاریخی، شروع رویارویی نهضت اسلامی در برابر حکومت استبدادی پهلوی بود و بستری مناسب را برای شکل گیری مبانی فکری ، سیاسی، اجتماعی انقلاب اسلامی فراهم آورد. نهضت امام خمینی از سال 1341 خورشیدی آغاز شد و در 1357 خورشیدی انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، به یقین قیام 15 خرداد 1342 نقش انکار ناپذیر و درخشانی را در پیروزی این نهضت اسلامی ایفا کرد.

تأثیر دگرگونیهای اقتصادی ـ اجتماعی ایران در شکل‌گیری نظام برنامه‌ریزی شهری ایران، با نگاهی جامع به تحولات دهه های 30 و 40

مشروطیّت، در تاریخ سیاسی- اجتماعی ایران، نقطه عطفی به شمار می‌رود زیرا موجب دگرگونی‌های بسیار در ساختار حکومت ایران شده است.به سخن دیگر، نخستین رویکردهای نظام دموکراسی بر پایه مؤلّفه‌های اصلی آن یعنی مجلس و قانون اساسی شکل گرفت و برای نخستین‌بار زمینه مشارکت شهروندان در تعیین سرنوشت کشور با انتخاب نمایندگان فراهم آمد و قدرت از فرد به جمع منتقل و شالوده آن از اختیارات شاه به حاکمیّت توده مردم تبدیل شد...

روشنفکران و انقلاب سفید

در چهارم تیر ماه 1342، یعنی سه هفته پس از سرکوب شورش‌های ضد دولتی، یک متن تبلیغاتی‌ دولتی، در صفحات هفته نامه فردوسی به چاپ رسید. این نوشته در تلاش برای توجیه و تبیین دلایل‌ این شورش‌ها، به (اقبال شاه) به «میلیون‌ها رعیت اسیر و تیره بخت و بی‌پناه و سلب حمایت معظم‌له‌ از مالکان بزرگ و طبقات ممتاز و استثمارگرانی که تاکنون به غلط ارکان استوار و حارسان رژیم‌ شاهنشاهی... قلمداد می‌شدند...» اشاره شده است.

فرایند شکل گیری کاپیتولاسیون و لغو آن در ایران

در پی واگذاری حق قضاوت کنسولی به روسیه و در نتیجه، گسترش روابط اقتصادی و سیاسی میان ایران و دولت‌های غربی در نیمه سده نوزدهم، به تدریج عهدنامه‌هایی در زمینه تجارت، اقامت، دریانوردی و معاهدات سیاسی با نام «عهدنامه مودت» میان ایران و این کشورها بسته شد و بیشتر دولت‌های غربی از امتیاز کاپیتولاسیون در ایران بهره مند شدند.در این مقاله در پی این نیستیم که بدانیم چه کسی و چگونه کاپیتولاسیون را به عنوان یک‌ پدیده حرمت‌شکن،به حیثیت ما تحمیل کرد و چه کسی آن را لغو نمود،بلکه در پی آن هستیم‌ که عوامل تحمیل کاپیتولاسیون را از سوی مغرب زمین بدانیم و دلایل پذیرش آن را در داخل‌ جستجو کنیم.

کاپیتولاسیون و بیگانه ستیزی حضرت امام خمینی (ره)

این مقاله علاوه بر بررسی سابقه کاپیتولاسیون، نگاهی به مبارزات امام خمینی علیه کاپیتولاسیون در سال 1343 دارد. مبارزاتی که در نهایت منجر به دستگیری و تبعید ایشان به ترکیه گردید امام خمینی(ره)در طی نطق تاریخی و در متن اعلامیه صادر شده پیرامون کاپیتولاسیون به بیگانه‌ستیزی در ایران پرداخت و نفی‌ ذلت و قطع دست قدرتهای استعماری و عدم وابستگی اقتصادی خواستار شد و مردم و مراجع‌ خواستار مقابله با اهداف استعماری کاپیتولاسیون گردید و پیامدهای ناشی از مقابله امام‌ خمینی با کاپیتولاسیون به متزلزل نمودن ارکان قدرت پهلوی و همچنین ترور حسنعلی منصورو آمادگی برای مقابله هرچه بیشتر با حرکت‌های پهلوی از سوی مبارزین انقلابی گردید

لغو نهايي کاپيتولاسيون در ايران

واژه کاپيتولاسيون capitulation از کلمه لاتين capitulare مشتق شده به معني انعقاد عهدنامه و قرارداد و يا خود عهدنامه آمده است. اما کاپيتولاسيون در مفهوم عامه حقوقي عبارتست از نظام قضاوت کنسولي و برخي تضمينات و امتيازات و مصونيت هاي قضايي که به موجب تصميمات يکجانبه يا اسناد قضايي ديگر به دول مسيحي در سرزمين هاي غير مسيحي داده مي شد. به اتکاي اين امتياز يک کشور اقتدارات برون مرزي به ضرر کشور ديگري پيدا مي کرد و طبق آن اتباع بيگانه از شمول قوانين جزائي و مدني در قلمرو کشور ميزبان مستثني مي شدند. اين گونه قراردادها را اغلب دولت هاي اروپايي با دولت هاي آسيايي و آفريقايي مي بستند, زيرا دستگاه قضايي اين کشورها را براي حمايت کافي از شهروندان خود صالح نمي دانستند .

روزشمار 15 خرداد قم ، نیمه دوم خرداد 1342، روزهای خون و قیام

این شماره از روزشمار 15 خرداد قم، از ساعت سه بامداد روز پانزدهم خرداد آغاز می گردد.همان زمانی که ده‌ها کماندو، چترباز و سرباز گارد، منزل آیت‌الله خمینی را در قم محاصره کرده و سپس داخل منزل شدند و به جستجوی امام پرداختند. آنها برای یافتن ایشان همه حیاط، اتاق‏ها و زیرزمین‏ها را جستجو کردند ولی آیت‌الله خمینی را نیافتند. از این‏رو به ضرب و شتم تنی چند از خدمه منزل- که همانند شب‏های قبل در حیاط بیتوته کرده بودند- برآمدند در همین هنگام آیت‌الله خمینی که در منزل فرزندشان استراحت می‌کردند، به بیرون خانه آمده و خود را اینگونه معرفی کردند: «روح‏الله خمینی منم! چرا اینها را می زنید؟ اینچه رفتار وحشیانه‏ای است؟ چرا مانند دزدان از دیوار به پایین می‏پرید؟». مأموران به سرعت ایشان را به تهران منتقل کرده و در باشگاه افسران جای دادند.