کتاب و نشریه

«انقلاب اسلامی در شیراز» و بررسی رویدادهای 1340 تا 1343

الهام صالح


 

کتاب آنقدر قطور است که نیازی نیست تعداد صفحات دقیق آن را بدانی. قطر کتاب حتی اگر با یک کتاب رمان هم روبه‌رو باشی، در ابتدا باعث ترس می‏شود چه برسد به این‏که بدانی با کتابی تاریخی مواجه هستی، یک کتاب کاملا تخصصی که قرار است انقلاب اسلامی را به صورت ویژه در شهر شیراز مورد بررسی قرار دهد.

«انقلاب اسلامی در شیراز»* 1200 صفحه را شامل می‏شود، اما از صفحه 703 به بعد به گاهشمار انقلاب اسلامی در شیراز، اسناد و تصاویر و کتابنامه اختصاص دارد. بنابراین جای نگرانی نیست. علاوه بر قطر کتاب که از تصویر ابتدایی، کمتر است، نثر ساده نوشتار هم باعث می‏شود تا ترس اولیه از حجم کتاب کاملا از بین برود. یک نکته دیگر هم هست؛ این کتاب، تحولات رخ داده در شهر شیراز را به صورت فصل‏بندی شده و بر اساس دوره زمانی ارائه می‏دهد. همین موضوع، دست مخاطب را باز می‏گذارد. او به آسانی می‏تواند ابتدا به فصل‏های مورد نیاز، یا مورد علاقه خود مراجعه کند و بعد سر فرصت، بقیه فصل‏ها را مورد مطالعه قرار دهد.

کتاب «انقلاب اسلامی در شیراز» 15 فصل را شامل می‏شود که عناوین این فصل‏ها به این شرح است؛ فصل اول: شیراز از ابتدا تا مشروطه، فصل دوم: شیراز از انقلاب مشروطیت تا سقوط قاجاریه، فصل سوم: شیراز در دوره پهلوی اول، فصل چهارم: شیراز از شهریور 1320 تا ملی شدن صنعت نفت، فصل پنجم: تحولات سیاسی اجتماعی شیراز در دوران ملی شدن صنعت نفت، فصل ششم: شیراز از کودتای 28 مرداد تا اصلاحات ارضی، فصل هفتم: اصلاحات ارضی فارس، فصل هشتم: قیام 15 خرداد در شیراز، فصل نهم: مبارزات و فعالیت‏های سیاسی مخالفت‏آمیز با رژیم شاه در شیراز، فصل دهم: شیراز در سال 1356، فصل یازدهم: اوج‏گیری حرکت مردم شیراز در سال 1357، فصل دوازدهم: شیراز در دوران حکومت نظامی، فصل سیزدهم: شیراز در دوران نخست‏وزیری بختیار تا پیروزی انقلاب اسلامی، فصل چهاردهم: تحولات سیاسی- اجتماعی شیراز در سال‏های نخست پیروزی انقلاب.

البته یک فصل دیگر هم هست که از این فصل به عنوان فصل هشتم یاد شده. در واقع این کتاب دارای دو فصل هشتم است؛ فصل هشتم: قیام 15 خرداد در شیراز و فصل هشتم: فعالیت‏های رژیم شاه در آستانه انقلاب اسلامی در شیراز.

تکرار دو فصل با یک شماره، به ویژه در فهرست که به نوعی ویترین کتاب به شمار می‏رود، اتفاق جالبی نیست. مخاطب انتظار دارد این اشتباه در فصل‏های کتاب برطرف شده باشد، اما این طور نیست و باز با دو فصل هشتم مواجه می‏شود. البته خوشبختانه در پیشگفتار مولف، به این موضوع اشاره شده که کتاب دارای 15 فصل است.

اغلب کتاب‏هایی که در زمینه انقلاب اسلامی منتشر شده، فعالیت‏های سیاسی شهرهایی مانند تهران و قم را مورد بررسی قرار داده و این‏که یک کتاب به بررسی اتفاقات یک شهر دیگر در جریان انقلاب اسلامی بپردازد، یک نقطه قوت به شمار می‏رود که به سادگی نمی‏توان از کنار آن عبور کرد. «انقلاب اسلامی در شیراز» به دلیل مرکزیت سیاسی - اجتماعی حوزه وسیعی از جنوب کشور به اتفاقات شهر شیراز می‏پردازد. مولف این کتاب برای تالیف آن از کتاب‏هایی مختلف به عنوان منبع پژوهش خود استفاده کرده، اما از اسناد و مدارک، گزارش‏های دولتی، گزارش‏های محرمانه ساواک و اسناد مراکزی مانند سازمان اسناد ملی ایران، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه، مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران نیز بهره گرفته است. گزارش‏ها و مقالات منتشر شده در مطبوعات نیز بخش دیگری از منابع پژوهشی این اثر است. بهره‏گیری از منابع متعدد، این کتاب را به سندی قابل قبول تبدیل می‏کند. 

«گاهشمار انقلاب اسلامی در شیراز» که در پایان کتاب قرار گرفته یکی دیگر از ویژگی‏های این کتاب است. این گاهشمار، میان‏بری آسان برای مخاطب است، نه به این دلیل که مخاطب امروز، مخاطب دنیای سریع تکنولوژی است، بلکه به این دلیل که او با مطالعه این گاهشمار به طبقه‏بندی مورد نظر خود دست می‏یابد و سریع‏تر در جریان مباحثی که مورد نیاز اوست، قرار می‏گیرد.

این گاهشمار، اتفاقات بازه زمانی شهریور 1340 تا شهریور 1360 را به صورت خلاصه در اختیار مخاطب کتاب قرار می‏دهد. اجرای نخستین مرحله برنامه اصلاحات ارضی در شهریور 1340 نخستین اتفاقی است که در گاهشمار انقلاب اسلامی در شیراز به آن اشاره شده. اعدام ملاغلامحسین سیاه‏پور و سه تن از افراد شورشی بویراحمدی در شیراز نیز آخرین اتفاق این گاهشمار است.

در فاصله شهریور 1340 تا دی 1343، اتفاقات مهم دیگری نیز در شیراز به وقوع پیوسته که اعلام خلع سلاح عشایر از سوی شاه (5 آذر 1341)، صدور قطعنامه 4 ماده‏ای از سوی آیت‏الله محلاتی به مناسبت واقعه فیضیه قم (18 فروردین 1342)، سخنرانی آیت‏الله محلاتی در روز عاشورا در شیراز (14 خرداد 1342)، دستگیری آیت‏الله دستغیب و زندانی شدنش (17 خرداد 1342)، مهاجرت علمای شیراز و سایر شهرستان‏های فارس به تهران در اعتراض به دستگیری امام خمینی(ره) (29 خرداد 1342) و برگزاری مراسم جشن و دعا در شیراز به مناسبت آزادی امام خمینی(ره) (21 فروردین 1343) برخی از این اتفاقات است.

در واقع، رویدادهای بازه زمانی 1340 تا 1343 در فصل‏های هفتم و هشتم کتاب بررسی شده است و این فصل‏ها نیز موضوع‌هایی مانند شورش در منطقه کوهمره‏سرخی، محاکمه و اعدام سران عشایر، شورش قشقایی‏ها، شورش موصلوها، قیام بهمن خان قشقایی، ارتحال آیت‏الله العظمی بروجردی، شیراز در محرم 1342 و واقعه 16 خرداد شیراز را دربرمی‏گیرد.

در بخشی از فصل هشتم درباره زندانی شدن علمای شیراز چنین نوشته شده: «پس از انتقال علمای دستگیر شده به تهران، آنان را به عشرت‏آباد منتقل و هر کدام را در یک سلول جداگانه زندانی کرده عمامه، لباس، قرآن و سایر اسباب آنان را نیز تحویل گرفتند. ماموران زندان نیز به طور مرتب به آنان گوشزد می‏کردند که از آنجایی که شما عشایر را تحریک کرده و علیه مصالح مملکت نیز اقدام نموده‏اید، احتمالا اعدام خواهید شد.»

اتفاق‌های رخ داده بین سال‏های 1340 تا 1343 در این کتاب با مطلبی درباره جشن مردم شیراز در واکنش به آزادی امام خمینی (ره) به پایان می‏رسد که بخشی از آن به این شرح است:«پیش از آزادی امام خمینی(ره)، سرلشکر پاکروان رئیس وقت ساواک در تاریخ 2 فروردین 1343 طی دستورالعملی به کلیه‏ شعب ساواک در کشور تاکید کرد: از دخالت در نحوه‏ برخورد با آزادی ایشان و مراسم‏هایی که گرفته می‏شود خودداری شود. بدین ترتیب در شهرستان‏های مختلف جشن‏هایی بدین مناسبت برگزار گردید. از این رو دو مجلس دعا از طرف آیت‏الله دستغیب و حجت‏الاسلام مصباحی در مسجد جامع عتیق و سید حسام‏الدین فال‏اسیری در مسجد آقاباباخان، در 21 فروردین برگزار گردید.»

کتاب «انقلاب اسلامی در شیراز» همچنین دارای اسناد و تصاویر است که فهرست موضوعی اسناد نیز در ذیل آن منتشر شده. هر فهرست، دارای شماره سند، موضوع و شماره صفحه است. پس از آن اسناد در اختیار مخاطب قرار می‏گیرد که در مجموع 216 سند در کتاب انتشار یافته است. «گزارش ساواک فارس در مورد اطلاعات واصله از بویراحمد سفلی»، «گزارش سخنرانی آیت‏الله مطهری در آمفی تئاتر دانشکده‏ ادبیات دانشگاه پهلوی در جشن انجمن اسلامی دانشجویان»، «رادیو بغداد و ایجاد برنامه‏ انتقادی جدید در ارتباط با جشن‏های 2500 ساله»، «بیانیه مسلمانان مبارز شیراز در مورد تحریم جشن هنر شیراز» و «گزارش روزانه‏ شهربانی در مورد وقایع و راهپیمایی‏های شیراز و سایر شهرستان‏ها» موضوع‌های برخی از این اسناد است.

تصاویری با موضوع‌هایی مانند «مراسم استقبال از احمد شاه قاجار در خیابان زند شیراز»، «مصدق و کریم پورشیرازی»، «اولین زن تلفنچی در محل کار خود در شیراز» و «فرح دیبا در مراسم افتتاحیه جشن هنر شیراز» نیز در این کتاب وجود دارد. بخش تصاویر همچنین عکس‏هایی پرسنلی از افراد مختلف را هم شامل می‏شود که کاش علاوه بر نام این افراد، توضیحاتی درباره آنها نیز به مخاطب ارائه می‏شد.

کتابنامه، نمایه و فهرست منشورات نیز در پایان کتاب قرار گرفته است.

کتاب «انقلاب اسلامی در شیراز»، برگی از تاریخ ایران را ورق می‏زند. این برگ قطور از تاریخ، فقط روی یک شهر تمرکز کرده است، شیراز و به یک موضوع اختصاص دارد؛ انقلاب اسلامی.

*‌ انقلاب اسلامی در شیراز/ مولف: منصور نصیری طیبی/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی/ 1200 صفحه



 
تعداد بازدید: 2825



آرشیو کتاب و نشریه

نظر شما

 
نام:
ایمیل:
نظر:
تصویر امنیتی:

جدیدترین مطالب

پربازدیدها

© تمامی حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 1342 محفوظ است.