کتاب و نشریه

مبارزات روحانیت و مردم آبادان به روایت اسناد ساواک

الهام صالح


 

آیت‏الله عبدالرسول قائمی: یاران امام به روایت اسناد ساواک ـ کتاب پنجاه و دوم/ ناشر: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات/ 672 صفحه.

لازم نیست مخاطب چندان به ذهن خود فشار بیاورد، یا داخل کتاب، جست‌وجوی زیادی داشته باشد. همین که کتاب را در دست بگیرد، می‏فهمد با چه کتابی روبه‌رو است. فهرست کتاب، مخاطب را به خوبی راهنمایی می‏کند. آنچه را در کتاب قرار است با آن مواجه شود، در اختیار او می‏گذارد و حتی با ارائه این فهرست به مخاطب حق انتخاب می‏دهد تا مطالبی را که بیشتر مورد نظر اوست، پیش از بقیه مطالب مطالعه کند. حتی اگر فرض بگیریم که مخاطب با این فهرست، اطلاعات کافی به دست نمی‏آورد، این اطلاعات در «سخن ناشر» به او ارائه می‏شود.
همین دو ویژگی کافی است تا بدانیم با کتابی مواجه هستیم که قواعد اصولی و اولیه در آن رعایت شده. اطمینان خاطر پیدا می‏کنیم، راه برایمان باز می‏شود و همین ما را به سمت ورق زدن کتاب و مطالعه آن ترغیب می‏کند.
«آیت‏الله عبدالرسول قائمی»، پنجاه و دومین جلد از مجموعه کتاب‏های «یاران امام به روایت اسناد ساواک» است. پنجاه و یک جلد پیش از این مجموعه منتشر شده، اما در جلد پنجاه و دوم، باز اطلاعاتی در اختیار مخاطب قرار می‏گیرد تا او را با سبک و سیاق کتاب آشنا سازد.
اگر این کتاب را کمی ورق بزنیم، پس از 48 صفحه به اسناد موجود در آن می‏رسیم، اسنادی که شاید در همه آنها نتوان نامی از آیت‏الله عبدالرسول قائمی پیدا کرد. ذهن، علت انتشار این اسناد را در این کتاب جست‌وجو می‏کند، اما پاسخ در «سخن ناشر» منتشر شده؛ این اسناد، مجموعه‏ای از اسنادی است که در پرونده آیت‏الله قائمی در ساواک وجود داشته. این اسناد، از 9 فروردین 1337 تا آستانه پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن سال 1357 را دربرمی‏گیرد.
سخن ناشر همچنین ویژگی‏های دیگری را هم داراست که هم جزو ویژگی‏های مثبت سخن ناشر به شمار می‏رود و هم جزو ویژگی‏های مثبت کتاب. در این مطلب، درباره اداره کل ساواک و اجزای آن اطلاعاتی ارائه شده است که به درک بیشتر مخاطب از مطالب کتاب منجر می‏شود.
کتاب «آیت‏الله عبدالرسول قائمی» پس از سخن ناشر به معرفی آیت‏الله قائمی و فعالیت‏های وی می‏پردازد. این معرفی، شامل زندگینامه کوتاهی از او و همچنین اوضاع فرهنگی و اجتماعی آبادان است.
«فعالیت‏های سیاسی آیت‏الله قائمی تا پیش از 15 خرداد 1342»، «فعالیت‏های سیاسی آیت‏الله قائمی در دهه 40»، «فعالیت‏های آیت‏الله قائمی در دهه 50»، «اقدامات فرهنگی و اجتماعی آیت‏الله قائمی در آبادان»، «ویژگی‏های اخلاقی و سیره علمی آیت‏الله قائمی» و «شروع جنگ تحمیلی و ارتحال آیت‏الله قائمی»، عناوین برخی از بخش‏های زندگینامه وی به شمار می‏رود. در بخشی از کتاب درباره نقش آیت‏الله قائمی در بسیج مردم آبادان در قیام 15 خرداد 1342 چنین می‏خوانیم: «آیت‏الله قائمی که یکی از ارکان استان خوزستان و از پیشگامان نهضت اسلامی به حساب می‏آمد، با شروع نهضت حضرت امام خمینی(ره)، گمشده خود را در وجود ایشان یافت و با تلاش‏های مستمر خویش هر گونه اقدام و حرکت امام(ره) را مورد تایید و حمایت قرار داد. وی با صدور اعلامیه‏های مختلف در جریان رویدادهای سال 1342 نقش بسیار مهمی در تبلیغ اندیشه‏های امام(ره) بر عهده گرفت.»
وی همچنین یکی از علمای آبادان بود که در واکنش به تبعید امام خمینی(ره) به ترکیه و عراق اعلامیه منتشر کرد. در بخشی از یکی از این اعلامیه‏ها که جزو اسناد ساواک است، چنین نوشته شده: «خبر تبعید آن حضرت موجب تاثر عامه شیعیان بالاخص جامعه روحانیت گردید. بسیار جای تاسف است که مرجع بزرگ و عالیقدری چون جنابعالی به جرم بیان حکم شرع مقدس به خارج از کشور تبعید و هزاران نفر از فضلا و دانشجویانی که از محضر مبارک آن حضرت پیشوای معظم استفاده می‏کردند سرگردان و اشک ریزان باشند.»  
پنجاه و دومین مجلد از مجموعه یاران امام به روایت اسناد ساواک، پس از زندگینامه و بررسی فعالیت‏های آیت‏الله قائمی در جریان انقلاب اسلامی، بخش اسناد را دربرمی‏گیرد. تاریخ اولین سند به 19 فروردین 1337 بازمی‏گردد. فروردین سال 1337 همان زمانی است که ساواک آبادان تشکیل شده، سندهای موجود در پرونده آیت‏الله قائمی نیز به همین تاریخ به بعد بازمی‏گردد، اما وی مدت‏ها پیش از این تاریخ به فعالیت‏های انقلابی می‏پرداخته است. تاریخ آخرین سند نیز 13 آذر سال 1357 است. همه این اسناد برای آسان‏تر شدن کار مخاطب به ترتیب زمانی رویدادها تنظیم شده‏اند.
«جلسه هفتگی روحانیون»، «مسافرت عبدالرسول قائمی دیزیچه»، «جلسه روحانیون در مدرسه علمیه»، «اظهارات شیخ عبدالرسول قائمی»، «شیخ محمود رستگاری»، «گفت‌وگوی دوستانه در مدرسه علمیه قائمی» و «سید احمد مصطفوی خمینی فرزند آیت‏الله خمینی متولد 1324»، برخی از موضوع‌های این اسناد را تشکیل می‏دهند.
در یکی از این اسناد با موضوع «حاج عبدالرسول قائمی» که از ساواک تهران به تیمسار ریاست مدیریت کل اداره سوم ساواک ارسال شده، چنین نوشته شده است: «به طوری که طی اطلاعیه شماره 20 /12836 الف مورخه 12 /6 /43 اعلام گردیده است نامبرده بالا امام جماعت مسجدی در شهرستان آبادان می‏باشد و برای مدت کوتاهی به تهران آمده و آدرس معینی ندارد. معهذا به ساواک جنوب شرق دستور داده شد به مامور مربوطه ابلاغ نمایند چنانچه فعلا در تهران اقامت دارد اعمال و رفتار وی را تحت نظر قرار دهند.»
متن تایپ شده‏ای در کنار کپی اصلی اسناد موجود است. ویژگی متن‏های تایپ شده هر سند هم این است که حروفچینی آنها بر اساس نگارش جدید صورت گرفته و در جمله نویسی آنها هیچ تغییری داده نشده است. ضمن اینکه متن تصحیح شده سندهایی که دارای غلط تایپی و املایی است نیز داخل قلاب ذکر شده است. فهرست اعلام نیز در این کتاب وجود دارد که به خوبی در توضیح آن به این موضوع اشاره شده است که: «اعدادی که سیاه‌تر و برجسته‏تر نمایانده شده به شرح موضوع یا زندگینامه فرد مورد نظر مربوط می‏باشد.»
در این کتاب، از ارائه اطلاعات دقیق‏تر و جزیی‏تر به مخاطب دریغ نشده است تا حدی که حتی مواردی مانند زندگینامه مختصر افراد و شرح برخی از وقایع تاریخی نیز در حاشیه اسناد گنجانده شده است. همه این‏ها جزو ویژگی‏های مثبت کتاب به شمار می‏رود. با وجود چنین نقاط قوتی می‏توان از نقطه ضعف‏هایی مانند استفاده از عکس‏های کم کیفیت چشم‏پوشی کرد. این موضوع قابل درک است که یافتن عکس‏هایی با کیفیت لازم از آن دوره چندان کار آسانی نبوده است.
آیت‏الله قائمی که در سال 1275 هجری شمسی در اصفهان به دنیا آمده بود، علوم اسلامی را نزد مرحوم آقا شیخ فرج‏الله شریعت آموخت و در سن 19 سالگی برای تحصیل به حوزه علمیه اصفهان رفت. در نجف اشرف نیز از محضر افرادی مانند میرزا محمد حسین نائینی، شیخ ضیاء‏الدین عراقی و آقا سید ابوالحسن اصفهانی استفاده کرد. وی که در پیروزی انقلاب اسلامی، نقشی موثر داشت، در سال 1372 از دنیا رفت و پنجاه و دومین جلد از مجموعه یاران امام به روایت اسناد ساواک به خوبی زندگی و مبارزات وی را در قالب اسناد ساواک به تصویر کشیده است. این کتاب اما فقط شرح مبارزات وی نیست، بلکه سیر مبارزات روحانیت و مردم آبادان را نیز بیان می‏کند.



 
تعداد بازدید: 2710



آرشیو کتاب و نشریه

نظر شما

 
نام:
ایمیل:
نظر:
تصویر امنیتی:

جدیدترین مطالب

پربازدیدها

© تمامی حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 1342 محفوظ است.