مقالات

قیام 15 خرداد در خرم‌آباد به روایت اسناد ساواک

خرداد 1342 در خرم‌آباد در شرایطی آغاز شد که عوامل حکومت پهلوی در این شهر به شدت از وقوع حوادث ناگهانی می‌ترسیدند و سعی در جلوگیری از آن داشتند. به همین دلیل در روز 16 خرداد و در پی رسیدن خبر دستگیری امام خمینی(ره) و حوادث 15 خرداد در تهران، جلسه‌ای در فرمانداری کل با حضور فرماندار کل، رئیس دادگستری، دادستان و سرپرست شهربانی تشکیل و طی آن مقرر شد مأموران شهربانی مانع از تجمع مردم در مسجد کمالیه شوند. امامت مسجد را آیت‌الله روح‌الله کمالوند از روحانیون برجسته خرم‌آباد و از مخالفان اصلی و سرسخت دولت اسدالله علم بر عهده داشت.

قیام 15 خرداد در اصفهان به روایت اسناد ساواک

روز 15 خرداد 1342 حکومت پهلوی دست به اقدامی زد که قیامی عظیم را در تهران و شهرهای دیگر ایران در پی داشت و آن بازداشت امام خمینی(ره) بود. خبر این رویداد در تهران علاوه بر آنکه تعطیلی بازار را به دنبال داشت، سبب شکل‌گیری تظاهرات‌ عظیم در همان روز و روزهای بعد از آن شد. در شهرهای دیگر همچون شیراز، ورامین، کاشان و... مردم در حمایت از امام و آرمان‌های ایشان به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را اعلام نمودند.

قیام 15 خرداد در تهران به روایت اسناد ساواک

نوشته پیش رو شرح مختصری از حوادث رخ داده در روزهای تاریخ ساز خرداد 1342 برابر با محرم 1383 بر اساس اسناد و مدارک سازمان اطلاعات و امنیت کشور یا همان ساواک است. بسیاری از اطلاعات ثبت شده در این اسناد با مطالب ذکر شده توسط کسانی که در آن روزها در تهران حضور داشته و شاهد رخدادها بوده و خاطرات خود را در قالب کتاب یا مقالات متعدد نوشته‌اند تفاوت دارد.

نخستین سالگرد قیام 15 خرداد به روایت اعلامیه امام خمینی(ره) و علما

امام خمینی(ره) چهارم خرداد 1343 در پاسخ به تلگراف تسلیت سالگرد فاجعه 15 خرداد 1342 از طرف آیت‌الله حسن لاهوتی نوشتند:

قیام 15 خرداد در ورامین و پیشوا به روایت اسناد ساواک

یکی از اتفاقات مهم در سال 1342 که در تاریخ انقلاب اسلامی به ثبت رسیده است، قیام خودجوش و انقلابی مردم ورامین است که پس از شنیدن خبر دستگیری امام خمینی(ره) برای پیوستن به برادران دینی‌شان در اعتراض به اقدامات حکومت پهلوی راهی تهران شدند و در راه توسط مأموران متوقف و برخی از ایشان کشته، مجروح یا بازداشت شدند.

قیام 15 خرداد در قم به روایت اسناد ساواک

متن پیش رو شرح مختصری از حوادث رخ داده در روزهای تاریخ ساز خرداد 1342 برابر با محرم 1383 بر اساس اسناد و مدارک سازمان اطلاعات و امنیت کشور یا همان ساواک است که در مجموعه‌ای 9 جلدی به نام قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک به چاپ رسیده است.

قیام 15 خرداد در مشهد به روایت اسناد ساواک

مردم مشهد سال 1342 را در شرایطی آغاز کردند که به دستور مراجع تقلید و علمای عظام در مخالفت با تصمیمات حکومت پهلوی در سال 1341 و نیز مصادف شدن آغاز سال نو با شهادت امام صادق(ع) در کشور عزای عمومی اعلام شده بود. به همین مناسبت روز دوم فروردین در منزل آیات عظام مشهد همچون آیت‌الله قمی مجالس روضه‌خوانی منعقد و سخنان تندی علیه حکومت پهلوی ایراد شد. وعاظ و علما مردم را به مقاومت در برابر برنامه‌های حکومت دعوت و به سخنان محمدرضا پهلوی در دفاع از اصلاحات ارضی اعتراض می‌کردند.

قیام 15 خرداد در شیراز به روایت اسناد ساواک

مردم ایران سال 1342 را در شرایطی آغاز کردند که به دستور مراجع تقلید و علمای عظام، در مخالفت با تصمیمات حکومت پهلوی در سال گذشته و نیز مصادف شدن آغاز سال نو با سالروز شهادت امام صادق(ع) در کشور عزای عمومی اعلام شده بود. در شیراز نیز مانند دیگر شهرهای ایران مردم در روز دوم فروردین در مساجد تجمع نموده و به عزاداری پرداختند. اما همزمان در شهرهای قم و تبریز فجایعی رخ داد. نیروهای انتظامی، کماندوها و پلیس به عزادارانی که در مدرسه فیضیه قم و مدرسه طالبیه تبریز گرد هم آمده بودند حمله کرده و سبب شهید و مجروح شدن عده‌ای از ایشان شدند. با رسیدن این اخبار به شیراز، آیت‌الله شیخ بهاءالدین محلاتی شیرازی در تاریخ 6 فروردین 1342 نامه‌ای به امام خمینی(ره) و آیت‌الله گلپایگانی نوشت. علما منتظر فرصت مناسبی برای مبارزه بودند و این فرصت نزدیک بود؛ محرم و مراسم سوگواری امام حسین(ع).

قیام 15 خرداد در تبریز به روایت اسناد ساواک

تبریز از جمله شهرهایی است که قیام مردمی در آنجا همزمان با قم و از همان روزهای نخستین فروردین 1342 آغاز شد. مردم تبریز نیز مانند مردم سایر شهرهای ایران سال نو را در شرایطی آغاز کردند که به دستور امام خمینی(ره) و سایر علما در اعتراض به تصمیمات دولت در سال 1341، از جمله تصویب لوایح شش‌گانه، به جای برگزاری مراسم نوروز به عزاداری پرداختند. اما در روز دوم فروردین، زمانی که مردم به مناسبت شهادت امام صادق(ع) در مساجد شهر مشغول عزاداری بودند، اتفاقی در مدرسه طالبیه تبریز روی داد که سبب شد نام آن در کنار مدرسه فیضیه در حوادث سال 1342 ثبت شود، اما در لوای حادثه مهم و تأثربرانگیز فیضیه در اسناد ساواک، سند مهمی درباره مدرسه طالبیه وجود ندارد.

شهیدان خرداد خونین 1342 چند نفرند؟

سایت 15 خرداد 42 در طی ماه‌های اخیر با مراجعه به بنیاد شهید و مکان‌هایی چون «گلزار شهدای 15 خرداد» در تهران، بزرگراه امام رضا(ع)، بعد از میدان ثامن الحجج(ع) و جوار «امامزاده اهل‌بن‌علی(ع)» در بزرگراه خاوران تهران و منابعی مانند جلد اول کتاب «یادنامه» چاپ بنیاد شهید تهران بزرگ و شماره هفتم «فصلنامه مطالعات تاریخی» توانسته است فهرستی از شهدای 15 خرداد 1342 را فراهم کند که در این فهرست تعداد شهدا به 146 تن رسیده است.
3
...
© تمامی حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 1342 محفوظ است.