کتاب و نشریه

بررسی تحلیلی اصلاحاتی که منجر به قیام 15 خرداد شد

کتاب «اصلاحات آمریکایی و قیام پانزده خرداد» قصد دارد به تاثیر سیاست‌های آمریکا در اتفاقات 15 خرداد 1342 بپردازد. در مقدمه کتاب که شامل کلیات، مروری بر سابقه موضوع و تعریف واژه‌ها و اصطلاحات و چارچوب نظری است، به خوبی این موضوع توضیح داده می‌شود. در این مقدمه این نکته مطرح می‌شود که پس از پیروزی جان. اف. کندی، نامزد حزب دموکرات در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، برای جلوگیری از قیام‌های مردمی در جهان سوم، این کشورها به اجرای اصلاحاتی در زمینه‌های مختلف تشویق شدند. فضای باز سیاسی، اصلاحات ارضی، لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی و انقلاب سفید، همگی برنامه‌هایی بود که در همین راستا توسط حکومت پهلوی به اجرا درآمد که از این بین از «انقلاب سفید» به عنوان نقطه اوج این برنامه‌ها نام می‌برند.

امام خمینی(ره) از نگاه آیت‌‏الله کریمی

هر یک از افرادی که مدتی در کنار امام خمینی(ره) بوده‌‏اند، یا با ایشان برخورد داشته‌‏اند، خاطراتی از شخصیت ایشان را در ذهن دارند. آیت‌ا‏لله سید جعفر کریمی، یکی از این افراد است که بیست‌‌وپنج سال در کنار امام بوده و خاطرات خود را از این آشنایی در کتابی با عنوان «بیست‌‌وپنج سال در کنار امام راحل» بیان کرده است. آیت‌‏الله کریمی در کتاب «بیست‌‌وپنج سال در کنار امام راحل»، به موضوع‌‌های مختلفی می‌‏پردازد که مبارزه رضاخان علیه دین، آغازگر این مطالب است. مطالب کتاب با موضوع‌‌ها و عنوان‌‌هایی مانند «احیای حوزه‌‏های دینی پس از رفتن رضاخان»، «آیت‌‏الله بروجردی و ریاست حوزه»، «آیت‌‏الله کاشانی و ملی شدن نفت»، «کودتای 28 مرداد» و «اجازه اجتهاد و امور حسبیه» ادامه می‌‏یابد تا به موضوع‌‌هایی می‌‏رسد که به صورت مستقیم به برنامه‌‏ها و فعالیت‌‏های امام خمینی(ره) اختصاص دارد.

شاهدان عینی روایت می‏‌کنند؛ از مرجعیت تا تبعید امام خمینی(ره)

با کتابی مواجه هستیم که دوره‌‏ای تاثیرگذار در جریان شکل‌گیری نهضت انقلاب اسلامی را مورد بررسی قرار می‌دهد. این کتاب، «تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی: از مرجعیت امام خمینی(ره) تا تبعید» است که در پنج فصل تدوین شده. «مرجعیت امام خمینی(ره)»، «از اصلاحات ارضی تا الغای لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی»، «از تحریم رفراندوم تا فاجعه مدرسه فیضیه»، «قیام 15 خرداد 1342» و «طرح لایحه کاپیتولاسیون»، عناوین این فصل‏‌هاست. زمانی که آیت‎الله العظمی بروجردی در سال 1340 هجری شمسی از دنیا رفت، نظام اجتماعی - دینی مردم ایران دچار یک خلاء شد. در این برهه بود که موضوع مرجعیت شیعیان به میان آمد. فصل نخست کتاب با عنوان «مرجعیت امام خمینی(ره)» به همین موضوع می‌پردازد. در این فصل، مسائلی که در زمینه مرجعیت شیعیان در آن برهه وجود داشت، از دیدگاه افراد مختلف بیان می‌شود.

مبارزات مردم قزوین در آینه اسناد؛ بازتاب قیام 15 خرداد و تبعید امام(ره)

دروازه قزوین، روی جلد کتاب قرار گرفته. در کنار این دروازه، انبوهی از مردم هم دیده می‌شوند. کتاب قرار است از مبارزه بگوید، از مبارزه مردمی که تعدادی از آنها در یک عکس قرار گرفته‌اند، کتاب قرار است از انقلاب اسلامی بگوید. این اتفاق در آینه اسناد رخ می‌دهد و در شهری صنعتی؛ قزوین، شهری که به واسطه مراکز صنعتی و دانشگاهی موجود در آن برای حکومت پهلوی از اهمیت خاصی برخوردار بود. «انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک: استان قزوین»، نخستین جلد از مجموعه‌ای 4 جلدی است که به این موضوع اختصاص یافته. شاید به نظر بیاید که این کتاب فقط دربردارنده اسناد است، اما این‌طور نیست. «انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک: استان قزوین» در 11 فصل (به اضافه اسناد) به بررسی وقایع گوناگون این استان در جریان انقلاب اسلامی می‌پردازد.

تابستان گرم 1341 در صفحات تاریخ

اگر بخواهید سه ماهه دوم سال 1341 را ورق بزنید، باید به سراغ کتاب «روزشمار 15 خرداد: 1341، جلد 2» بروید. روی جلد کتاب هم نمونه‌هایی از مهم‌ترین اتفاقات این دوره به چشم می‌خورد. «سخنرانی آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت»، «امینی: در مملکت پول هست اعتماد نیست»، «زلزله ویرانگر فاجعه آفرید»، «اسدالله علم مامور تشکیل کابینه شد» و ««علی امینی استعفای خود را تسلیم شاه کرد»، این عناوین را تشکیل می‌دهند. «روزشمار 15 خرداد: 1341، جلد 2»، رویدادهای تیر تا شهریور 1341 را بررسی می‌کند. این مجلد، بخش‌های «مقدمه»، «تیر 1341»، «مرداد 1341»، «شهریور 1341»، «فهرست اعلام» و «کتابنامه» را شامل می‌شود. کتاب‌های روزشمار از این نظر که وقایع برهه‌های مختلف را ورق می‌زنند، کتاب‌هایی مهم به شمار می‌روند که انتشار آن‌ها به خودی خود، یک ویژگی مثبت است، این موضوع درباره «روزشمار 15 خرداد» نیز صدق می‌کند.

تعریف واژه‌های قیام 15 خرداد برای نوجوانان و جوانان

جلد سوم دایره‌المعارف انقلاب اسلامی ویژه نوجوانان و جوانان به تازگی از سوی دفتر ادبیات انقلاب اسلامی و انتشارات سوره مهر منتشر شده تا همزمان با روزهای دهه فجر و سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، گروه‌های سنی نوجوان و جوان به سومین مجلد از این مجموعه که در واقع مجلد پایانی آن به شمار می‌رود، دسترسی داشته باشند. این مجلد دایرة‌المعارف از حرف ص آغاز می‌شود و با حرف ی به پایان می‌رسد. طیب حاج‌رضایی، عاشورا، علامه امینی، اسدالله علم، فیضیه، قم، محرم، مدرسه طالبیه تبریز، لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، هیئت‌های موتلفه اسلامی و یخچال‌قاضی، برخی از مطالب مرتبط با موضوع قیام 15 خرداد 1342 هستند که در جلد سوم دایرة‌المعارف انقلاب اسلامی وجود دارند.

حضور امام خمینی(ره) در منطقه حصار کرج از نگاه مردم

«آفتاب حصار»، شرحی از خاطرات اهالی حصار کرج از حضور امام در این مکان است. امام، سه ماه را در تابستان سال 1339 به خاطر آب و هوای مناسب کرج، در خانه یکی از معتمدین متدین کرج به نام حاج محمد‌علی ملک‏‌خانی گذراندند. در سال‏‌های 1339 تا 1342 نیز به واسطه آشنایی با شیخ حسین لنکرانی به این شهر رفت و آمد داشتند. کتاب «آفتاب حصار»، این حضور را هم از منظر اسناد و هم از نگاه افرادی که در حصار کرج با ایشان در ارتباط بودند، مورد بررسی قرار می‌دهد.

ایران- آمریکا، روابط، تحلیل‏‌‌ها

تحلیل‌ها عموما به فهم مسائل کمک می‏کنند. این بار با یک کتاب تحلیلی مواجه هستیم که توسط جیمز بیل، تحلیل‌گر سیاسی نوشته شده. وی در کتاب «شیر و عقاب»، روابط بین ایران و آمریکا را مورد بررسی قرار داده است. جیمز بیل در کتاب خود از امام خمینی(ره) به عنوان شخصیتی که با تصمیم و اراده‏ای راسخ و از خودگذشتگی کامل، اهداف انقلابی خود را دنبال کرد، نام می‏‌برد و درباره روابط ایران و آمریکا پس از انقلاب نیز تحلیل‌هایی ارائه می‌دهد. در یکی از این تحلیل‌ها و در یادداشت «هارولد ساندرز»، دستیار وزیر خارجه به «سایروس ونس»، وزیر خارجه نوشته شده، درباره برقراری ارتباط با ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی چنین آمده است: «ما با مردی که نیرومندترین رهبر سیاسی ایران است، هیچ‌گونه تماسی نداریم... با این حال واضح است که نخستین دیدار آسان نخواهد بود. دیدار با آیت‏‌‌الله خمینی نشان آن خواهد بود که انقلاب را به یقین مورد تایید قرار داده‏ایم...»

«پابه‌پای آفتاب»؛ ویژگی‌های شخصیتی و رهبری امام خمینی(ره)

عنوان کتاب، به آنچه در متن آمده، نزدیک است. در این کتاب از امام خمینی(ره) سخن گفته می‌شود که رهبری یک ملت را بر عهده گرفتند. راویان، هر کدام در کنار ایشان بوده‌اند و در دوره‏‌های مختلف ارتباط با ایشان، خاطراتی را به یاد می‌آورند که می‌توانند این خاطرات را با دیگران به اشتراک بگذارند. آنها در کتاب «پابه‌پای آفتاب» از خاطرات خود از بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران سخن می‌گویند. جلد چهارم کتاب «پابه‌پای آفتاب»، 38 راوی دارد که حجت‌الاسلام سید محمدجواد علم‌الهدی، آیت‌الله سید جعفر حکیمی، آیت‌الله سید محمدصادق لواسانی، حجت‏الاسلام عباس محفوظی، آیت‌الله فاضل لنکرانی، حجت‌الاسلام علی‌اکبر ناطق‌نوری، آیت‌الله محمد یزدی و آیت‌الله محمود یوسفی غروی، برخی از این افراد به شمار می‏روند.

3
...
© تمامی حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 1342 محفوظ است.