مقالات

نگاهی به ایام محرم 1342 به عنوان زمینه ساز قیام پانزده خرداد

همه بارها شنيده‌ايم كه انقلاب اسلامي ايران از سوي مردم و رهبران قيام نهضت حسيني (ع) خوانده شده كه تماشاگر ندارد و ايام محرم و عاشورا مهم‌ترين روزهاي انقلاب را شامل شده است. خوبست كه كمي به عقب برويم و به سال‌ها قبل از انقلاب نگاهي بياندازيم. به دوره‌‌اي نظر افكنيم كه به قيام عمومي مردم ايران در پانزدهم خرداد 1342 ختم شد و فصل مهمي در تاريخ مبارزات ديني ـ ملي گشود. واقعه مدرسه فيضيه زمينه‌اي براي سياسي كردن هرچه بيشتر محرم سال 1342 بود. امام از هيات مذهبي و مداحان و خطبا خواسته بودند كه مسائل جاري كشور را مطرح كنند و يزيد زمان را براي مردم معرفي سازند. از همين رو روضه فيضيه در منابر و مداحيهاي محرم ‌آن سال جاري شد و قم به عنوان دشت كربلا در شعارها و مرثيه‌ها مطرح گردد. در مقاله زير چگونگي تأثير عزاداريهاي محرم سال 1342 بر قيام 15 خرداد كه خود زمينه‌ساز تاريخي انقلاب اسلامي 1357 گرديد را بيشتر و دقيق‌تر مطالعه خواهيد نمود.

نقش پیراهن سیاهان در قیام 15خرداد

در تحولات و جنبش‌های سیاسی تاریخ معاصر ایران، برخی زوایای تاریکی وجود دارد که با گذشت دهها سال از زمان وقوع آن و علی‌رغم چاپ و انتشار اسناد و خاطرات متعدد، همچنان ناگفته مانده است. یکی از این وقایع نقش پیراهن سیاهان در جریان قیام 15 خرداد 1342 می‌باشد که نگارنده تاکنون هیچ نوشتاری، ولو مختصر درباره این موضوع در تألیفات مشاهده نکرده است. شاید علت عمد این مسئله، پنهانکاری مطلق دست‌اندرکاران این واقعه ـ اعم از عناصر ستادی و مجریان ـ بوده که باعث شده است اولاً هیچگونه مدرکی از اقدامات آنها برجای نماند و از سوی دیگر عملیات به‌گونه‌ای طراحی شده بود که به‌ندرت توجه نیروها و عناصر حاضر در قیام را به خود جلب می‌نمود. از این‌رو در اسناد و خاطرات مربوط به قیام 15 خرداد ـ به‌جز مطالبی مبهم ـ اشاره‌ای به این نکته مهم نشده است.

هیأت دولت اسدالله علم و بازماندگان قیام 15 خرداد

از قیام 15 خرداد 1342 در اعتراض به دستگیری امام خمینی، به عنوان طلیعه انقلاب اسلامی می‌توان نام برد. در این قیام که با سرکوب شدید دستگاههای امنیتی مواجه شده، اقشار مختلف مردم به ویژه جمعی از افراد شاغل در بازار تهران از جمله: باربران، شاگردان حجره‌ها، کارگران و نظایر آنها به شهادت رسیدند. حضور این قشر از مردم در تظاهرات، از منظر هیأت حاکمه به عنوان نارضایتی از وضع موجود و به تعبیر دیگر معضل معیشتی تلقی شد.

یاوران آفتاب

در تابستان 1382، طرح ثبت وقايع 15 خرداد 1342 در ورامين و پيشوا پيشنهاد شد. كار از پيشوا شروع شد؛ شهري در 45 كيلومتري شرق تهران؛ شهري مذهبي با آدمهايي سختكوش‌. بارگاه امام‌زاده جعفربن موسي‌الكاظم نيز در اين شهر واقع شده است‌. ابتدا از آقاي حسين جنيدي جعفري‌، استاد دانشگاه و مراكز تربيت معلم‌، راهنمايي گرفتيم‌. جنيدي از اهالي همان منطقه است‌. او حاج تقي علايي را معرفي كرد و از طريق او با حاج حسن اردستاني جعفري و حاج سيدمحمد طباطبايي آشنا شديم‌.

احزاب سیاسی و قیام 15 خرداد

بعد از کودتای 28 مرداد 1332شاه با تمام ابزار خود به سرکوب معارضان پرداخت. بعد از اینکه در ظاهر به موفقیت‌هایی دست یافت در اواخر دهه 1330 که به نظر می‌‌رسید در اوج قدرت باشد با بحران اساسی داخلی و خارجی روبرو گردید و با روی کار آمدن کندی و ارائه دکترین دمکراسی هدایت شده و لزوم اصلاحات اجتماعی با چالش دیگری روبرو شد. او با دادن وعده و وعید به کندی توانست امینی مجری اصلی اصلاحات را از گردونه خارج کرده و رهبری انقلاب معروف به شاه و مردم را بر عهده بگیرد.
...
47

جدیدترین مطالب

پربازدیدها

© تمامی حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 1342 محفوظ است.