مقالات

بررسی مبانی و ریشه‌های اندیشه سیاسی امام خمینی در قیام 15 خرداد

15 خرداد42 نقطه عطف مهمی در تاریخ معاصر ایران می‌باشد و بررسی عوامل شکل دهنده آن مسلماً در درک بهتر این واقعه و استفاده از این تجربه تاریخی در حوادث آینده مثمرثمر می‌باشد. این قیام را به طور کامل رهبران دینی هدایت کردند و هیچ اثری از گروه‌های روشنفکر و کمونیست در آن دیده نمی‌شود. قیام 15 خرداد دارای اصالت فکری بیشتری نسبت به نهضتهای ماقبل خود است و دارای مکتب اصیل و بومی منحصر‌به‌فردی است که به یکه‌تازیهای ایدئولوژیهای غربی در عرصه فکری ـ سیاسی ایران خاتمه می‌دهد. در این روز علاوه بر شاه، روشنفکران غرب‌گرا نیز کاملاً منزوی و از صحنه سیاست رانده شدند. بررسی اندیشه سیاسی امام خمینی در پانزده خرداد و مبانی این اندیشه ناب شیعی ما را در درک بهتر شکل گیری تاریخی این واقعه و حوادث بعد از آن یاری می‌رساند.

مسجد سيد عزيزالله و نقش آن در قيام 15 خرداد 1342

مسجد سيد عزيزالله واقع در بازار چهارسوق جنب بازار بزرگ تهران از بناهاي تاريخي عصر قاجاري است که توسط سيد عزيزالله در زمان فتحعلي شاه قاجار بنا شد. معماري اين مسجد از اعصار گذشته نشات گرفته و داراي کاشي‌کاريهای زيبا، چهار ايوان و گنبد دو پوششي است که با سردر مسجد، جلوخانه، هشتي، صحن و شبستان کامل مي‏گردد. مکان سوق‌‏الجيشي اين مسجد و نزديکي آن به بازار بزرگ از همان ابتدا موجب اهميت آن شد، چرا که در تهران قديم رسم بر اين بود که داروغه شهر که حافظ و نگهبان شهر بود در محلي به نام چهارسوق اقامت مي‏کرد و به نظارت امور شهري مي‏پرداخت. داروغگان از ساعت 8 بعدازظهر در ميدان ارگ که نزديک بازار چهارسوق قرار داشت به نواختن طبل مي‏پرداختند و کسبه بازار با شنيدن صداي طبل مي‏دانستند که يک ساعت بعد مي‏بايست بازار را تخليه کنند و سر ساعت 9 محل را تحويل داروغگان دهند.

نگاهی به تلاشهای صورت یافته در تحقیقات تاریخی پیرامون حادثه 15 خرداد

راهى كه تاكنون براى تدوين و تبيين مكتوب حادثه 15 خرداد سال 1342 پيموده شده، كوتاه نبوده است. با وجود اين، آن قدر هم نبوده كه بتواند خيال بلند تاريخ را از وجود خود آسوده كند. علت اصلى اين امر توقف پانزده ساله‏اى است كه پس از وقوع اين حادثه تا پيروزى انقلاب اسلامى پيدا شد. در اين فاصله، ميدان تحقيق و پژوهش براى محققان علاقه‏مند وجود نداشت و تهيه ابزار و لوازم پژوهش (مدارك و اسناد) نيز ممكن نبود، چرا كه سايه تهديد و ارعاب رژيم محمدرضا پهلوى بر سر چنين تحقيقاتى سنگينى مى‏كرد. به همين دليل بيشتر نوشته‏هايى كه در دهه چهل درباره حادثه 15 خرداد سال 1342 منتشر شد، در خارج از كشور بود.

جريان شناسي سياسي قيام پانزده خرداد

اين‌ نوشتار، در صدد بررسي‌ و شناسايي‌ جريان‌هاي‌ سياسي‌ نهضت‌ پانزده‌خرداد است‌ تا در سايه‌ آن، تاكيد فراوان‌ امام‌خميني‌ بر قيام‌ پانزده‌خرداد، به‌عنوان‌ نقطه‌ عطف‌ انقلاب‌اسلامي‌ را درك‌ نموده‌ و آن‌ را تحليل‌ نمايد. برخلاف‌ ديگر جنبش‌هاي‌ سياسي‌ و اجتماعي‌ معاصر ايران، نيروهاي‌ مذهبي‌ نوانديش‌ به‌ رهبري‌ امام‌ خميني، جريان‌ اساسي‌ و عمده‌اي‌ بودند كه‌ در قيام‌ پانزده‌خرداد حضور داشتند و ايفاگر نقش‌ شدند.

امام خمینی؛ احیای هویت مغفول روحانیت

تحقیق حاضر درصدد پی‌جویی و بررسی این سؤال اساسی است که «چگونه امام خمینی موفق گردید بر معضل تاریخی گسست و تفرقه میان روحانیت شیعه فائق آید و ایشان را در مسیری مشخص و با اهدافی معین بسیج نماید». در پاسخ به این سؤال، آسیب‌شناسی امام راحل از وضع حوزه‌های علمیه و روحانیت شیعی و توسل به مکانیسمهای خاصی جهت غلبه بر این مشکل مورد توجه قرار گرفته است.

قیام 15 خرداد در شهرری

وجودآستان مقدس حضرت عبدالعظیم در مرکزیت شهرری در طول تاریخ دوران معاصر از درخشش خاصی برخوردار بوده و پیوسته موجب اعتلای معنوی اهالی ری و تهران گردیده است. به همین دلیل در تاریخ معاصر شاهد حرکت‌های مردمی و بالا رفتن شم سیاسی در سطح توده مردم و نیز پیدایش رجال سیاسی و اجتماعی و جوانان مجاهد و مبارز، در شهرری می‌باشیم که از جمله حضور اهالی حضرت عبدالعظیم در جریان پانزده خرداد است. درروز پانزده خرداد 1342 در بیشتر شهرهای ایران درگیری، برگزاری جلسات و سخنرانی علیه رژیم در اعتراض به دستگیری امام خمینی صورت گرفت در بعضی از شهرها مانند قم، تهران، ری، مشهد، تبریزو شیراز، اعتراض از شدت و گستردگی بیشتری برخوردار بود که در اثر این حوادث تعداد زیادی کشته، مجروح یا زندانی شدند.

متن کامل سخنرانی امام خمینی در سيزده خرداد 1342 (عاشورا) در مدرسه فیضیه

الان عصرعاشورا ست... گاهی که وقایع روزعاشورا را از نظر می گذرانم، این سؤال برایم پیش می آید که اگر بنی امیه و دستگاه یزید ابن معاویه ، تنها با حسین سرجنگ داشتند، آن رفتار وحشیانه وخلاف انسانی چه بود که در روز عاشورا با زنهای بی پناه و اطفال بیگناه مرتکب شدند؟ بچه خردسال چه تقصیر داشت؟ زنها چه تقصیر داشتند؟ نظرم این است آنها با اساس سر و کار داشتند، بنی هاشم را نمی خواستند ، بنی امیه با بنی هاشم مخالفت داشتند، نمی خواستند شجره طیبه باشد. همین فکر در ایران[ وجود] داشت. اینها با بچه های شانزده- هفده ساله ما چه کار داشتند؟ سید شانزده- هفده ساله به شاه چه کرده بود؟ به دولت چه کرده بود؟

ریشه‌یابی مواضع حزب توده در قیام 15 خرداد

مواضع حزب توده نسبت به رویدادها و تحولات سیاسی داخل كشور بازتابی از مواضع اتحاد جماهیر شوروی بود. از این رو قبل از پرداختن به موضع حزب توده نسبت به قیام 15 خرداد، البته نگاهی مختصر به دیدگاه اتحاد شوروی نسبت به این قیام خواهیم داشت. روابط ایران و اتحاد شوروی در پایان دهه 1330 (1950) به دلیل انعقاد قرارداد نظامی دو جانبه‌ ایران و آمریكا رو به تیرگی می‌رفت. شوروی از این دوران به یك جنگ شدید تبلیغاتی علیه ایران مبادرت ورزیده بود و رادیو «صدای ملی ایران» كه برای تبلیغات گسترده علیه رژیم شاه به راه افتاده بود، در این راستا برنامه‌های وسیعی را تدارك می‌دید. روی كارآمدن دولت علی امینی و فضای باز سیاسی در ایران نیز به كاهش این تنش كمك نكرده بود. در رسانه‌های اتحاد شوروی امینی نیز به دلیل ارتباط نزدیك با كندی موردحمله قرار می‌گرفت و سیاست همراهی و همگامی ایران با آمریكا همچنان از سوی اتحاد شوروی محكوم می‌گردید.

15 خرداد، ظهور گفتمان تازه در جنبش‌های اجتماعی ایران؛ (بازخوانی سخنرانی تاریخی امام در فروردین سال 1343 بر مبنای روش تحلیل گفتمان)

بازخوانی رویدادهای تاریخی بر مبنای رابطه متن و زمینه متن به عنوان روش تحلیل گفتمان، یکی از راه‌های نقد رخدادهای تاریخی است. این روش در حال حاضر در بسیاری از پژوهش‌های اجتماعی و تاریخی استفاده می‌شود. در این مقاله یکی از فرازهای مهم تاریخ معاصر ایران یعنی سخنرانی تاریخی امام خمینی در فروردین سال 1343 بر اساس روش تحلیل گفتمان مطالعه و بررسی می‌شود.

دوم فروردین 1342؛ آمیزه‌ای از شهامت مبارزان و خشونت درباریان

دوم فروردین سال 42 و حمله مأموران رژیم مشروطه سلطنتی به مدرسه فیضیه قم و طالبیه تبریز و کشتار بیرحمانه طلاب علوم دینی را باید پیش زمینه‌های جنبش 15 خرداد سال 42 تلقی کرد. رژیم شاه که احساس کرده بود روحانیت شیعه بر خلاف روش‌های گذشته با برنامه‌های قوی‌تر و جدیدتری به مقابله با سیاست‌های استقلال بر باد ده نظام سلطنتی آمده است در حمله به مدرسه فیضیه به دنبال نشان دادن اقتدار خود در برخورد با روحانیت و اسلام بود. بازخوانی پیوسته این رخداد از زاویه اسناد به جامانده فضای جدیدی برای درک تحولات دوران معاصر و زمینه‌های انقلاب اسلامی است.
...
48
...

جدیدترین مطالب

پربازدیدها

© تمامی حقوق برای پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 1342 محفوظ است.